Trẻ chưa đến tuổi đi học nói dối do trí tưởng tượng quá phong phú, trẻ nhỏ nói dối là để làm hài lòng người lớn, còn những đứa trẻ lớn hơn nói dối để giải quyết những rắc rối của riêng mình.


Các cách hạn chế tối đa việc nói dối ở trẻ sẽ thay đổi theo từng độ tuổi. Do vậy, các bậc phụ huynh phải lựa chọn phương án phù hợp nhất.

1. Bố mẹ nên thay đổi những thói quen xấu

- Không nên đặt những kỳ vọng thiếu thực thế vào trẻ vì điều này sẽ khuyến khích trẻ nói dối để làm hài lòng bố mẹ.

- Không nên nói: “Nếu con nói sự thật, con sẽ không bị mắng”, sau đó lại trừng phạt bé khi bé thú nhận những hành vi sai trái của mình.

- Đừng bao giờ nói dối trắng trợn kẻo trẻ sẽ làm theo. Nếu một người bạn của trẻ gọi điện tới nhưng trẻ không muốn nói chuyện cùng, bạn đừng bắt máy và nói: “Bạn Bông không có nhà con ạ”.

- Đừng bao giờ trêu, giễu cợt hay làm trẻ thất vọng. Ví dụ nếu trẻ quên bài tập ở nhà, không nên hỏi: “Cô giáo thích bài con làm chứ”.

2. Gợi ý cách xử lý phù hợp với lứa tuổi

Khi trẻ dưới tuổi đi học nói dối, bạn nên nói :

- “Ồ, trí tưởng tượng của con rất phong phú!”.

- “Kể thêm cho mẹ đi. Chơi trò kể chuyện này cũng khá thú vị”.

- “Câu chuyện rất hay. Thỉnh thoảng mẹ cũng muốn được sống trong một tòa lâu đài như vậy”.

Những em bé ở lứa tuổi này thường nói những điều không có thật, đấy chưa hẳn là nói dối, bởi lẽ đây là giai đoạn trí tưởng tượng của trẻ phát triển mạnh mẽ, trẻ nghĩ ra nhiều điều khác lạ. Hiểu được điều này, bố mẹ không nên quy cho trẻ tội nói dối mà nên nói chuyện với trẻ như thể trẻ đang kể truyện cổ tích cho bạn nghe.

Khi trẻ ở độ tuổi đến trường nói dối, bạn nên nói :

- “Mặc dù con nói con đã làm bài tập về nhà nhưng mẹ có thể nhận ra con chưa làm. Lần sau mẹ muốn con sẽ nói thật với mẹ”.

- “Mẹ nhận ra con đang nói vài điều không hoàn toàn đúng sự thật. Sau này, mẹ muốn con trung thực hơn”.

- “Tất cả chúng ta đều có thể mắc lỗi. Lần tới hãy cho mẹ biết chuyện gì đã xảy ra, nhưng đừng thay đổi sự thật”.

Khi trẻ ở độ tuổi lớn hơn nói dối, bạn nên nói :

- “Mọi vấn đề đều có thể giải quyết. Tại sao con không nói cho mẹ nghe chuyện gì đang xảy ra để mẹ giúp con”.

- “Có nhiều lần mẹ đã nghĩ, cách tốt nhất đề giải quyết vấn đề là lảng tránh nó. Nhưng hóa ra không phải thế con ạ”.

- “Con có vẻ đang gặp vấn đề. Mẹ ở đây là để giúp con, nếu con muốn nói cho mẹ biết…”.

Trẻ ở độ tuổi này nói dối thường vì muốn tự giải quyết những rắc rối đang gặp phải. Thay bằng trách mắng, bạn hãy là người chia sẻ và giúp đỡ trẻ vượt qua khó khăn.

Giấc đêm bị “xé nát” vì con không chịu ngủ ngoan là nỗi kinh hoàng của những ông bố bà mẹ “vừa lên chức”.

Bạn có biết, chỉ cần bỏ công huấn luyện bé một chút, buổi đêm cha mẹ sẽ đỡ vất vả hơn nhiều?


Em bé nên ngủ bao nhiêu?

Trước hết bạn cần hiểu, bé ngủ “trọn giấc” không có nghĩa là ngủ một mạch từ tối cho đến tận bình minh. Cữ ngủ của bé thay đổi theo lứa tuổi.

Con tầm 2 tháng tuổi, bạn sẽ nhận thấy rằng bé không còn thức suốt đêm như dạo trong tháng nữa, chỉ tỉnh giấc 1-2 lần để ăn. 4 tháng tuổi, hầu hết các bé có thể ngủ liền 8 tiếng mà không cần thức dậy ăn sữa. Đến tuổi ăn dặm (6 tháng) giấc đêm của bé có thể còn dài hơn, 8 đến 10 tiếng.

Nhưng ngay cả khi bé nhà bạn không ngủ đến 10 tiếng, bạn vẫn luyện được cho bé ngủ trong khoảng thời gian dài tối đa có thể.

Ban ngày là thời gian để chơi

Để bé có giấc ngủ ngon hàng đêm, bạn cần lên kế hoạch chu đáo từ lúc ban ngày. Hãy cố gắng tách bạch ngày và đêm rõ ràng cho bé. Ban ngày là thời gian để chơi, bạn nên duy trì các tác nhân gây kích thích để bé không buồn ngủ. Ngay cả trong cữ ngủ ngắn ban ngày, vẫn nên có tác nhân kích thích như phòng sáng hơn, bé ngủ trong không gian đừng quá yên tĩnh.

Với giấc ngủ đêm, cha mẹ nên giữ phòng tối, nếu cần chút ánh sáng bạn chỉ nên để đèn ngủ nấc nhỏ nhất, hạn chế tối đa các tác nhân kích thích như ánh sáng, tiếng ồn. Khi phải thay bỉm cho bé lúc nửa đêm, hãy nhẹ nhàng và hạn chế các thao tác hết mức có thể. Như vậy bé sẽ hiểu, đây là thời gian ngủ và chẳng ai nên thức dậy chơi ầm ĩ làm gì.

“Thủ tục” mỗi tối

Các việc làm trở thành thói quen mỗi tối sẽ là dấu hiệu cho bé thấy sắp đến giờ đi ngủ. Nếu hàng ngày trước giờ ngủ bé đều trải qua các việc như tắm, ti bình, nghe mẹ đọc sách, được mẹ đưa nôi v.v., thì khi thực hiện những công việc ấy, bé sẽ hiểu: “À, sắp đến lúc đi ngủ rồi”.

Em bé sẽ quen dần với nề nếp sinh hoạt cha mẹ thiết lập, tới nỗi khi buồn ngủ, được bố mẹ đặt vào gường, bé cảm thấy rất thư giãn và tự mình chìm dần vào giấc ngủ.

Lưu ý :

Một “kỹ nghệ” quan trọng luyện cho con ngủ ngoan là đừng đặt bé vào cũi khi bé đã ngủ say. Hãy làm việc đó sớm hơn, từ khi mi mắt bé đã nặng trĩu vì cơn buồn ngủ đang đến cực gần. Cách đó, bé biết tự dỗ giấc bản thân. Và nửa đêm dù có tỉnh bé vẫn biết tự xoay xở để quay về thế giới thần tiên mà không cần khóc hay làm phiền đến bạn.

Để hỗ trợ sự phát triển hoàn thiện của trẻ đặc biệt là kỹ năng giao tiếp, cha mẹ cần có những phương pháp chăm sóc khoa học kết hợp với chế độ dinh dưỡng đầy đủ.

3-6 tuổi là cột mốc rất quan trọng cho việc phát triển khả năng học hỏi, hình thành và phát triển tính cách, kỹ năng giao tiếp của trẻ. Bác sĩ Thái Thanh Thủy, Trưởng khoa tâm lý, Bệnh viện Nhi đồng 2, cho biết trẻ có thể cảm nhận và thể hiện những cảm xúc vui buồn khi 3-4 tuổi. Sang 5 tuổi, trẻ thể hiện khả năng kiểm soát cảm xúc của mình ở những mức độ khác nhau. Lúc này, trẻ biết tư duy, suy nghĩ về những điều cần hỏi. Vốn từ vựng tăng nhanh giúp trẻ có thể diễn đạt tình cảm và ý tưởng gần giống người lớn. Trẻ có thể sử dụng ngôn ngữ không lời khi giao tiếp khi 6 tuổi.

Sự phát triển và hoàn thiện chức năng não bộ liên quan mật thiết tới tốc độ dẫn truyền thông tin ở tế bào thần kinh, đảm bảo thông tin được truyền đi nhanh và chính xác. Tốc độ dẫn truyền thông tin nhanh giúp trẻ phát triển nhận thức, tư duy từ đó phát triển kỹ năng giao tiếp, học hỏi. Cha mẹ cần chú ý cung cấp cho trẻ dưỡng chất thiết yếu để tăng khả năng dẫn truyền tín hiệu của các tế bào thần kinh.

Mắt là nơi tiếp nhận tới 80% thông tin ở trẻ, ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng học hỏi, quan sát. Do đó, dưỡng chất thiết yếu hỗ trợ sức khỏe mắt, tăng cường thị giác cũng đóng vai trò rất quan trọng với sự phát triển của trẻ trong giai đoạn này.

Hai dưỡng chất trong sữa mẹ Phospholipid và Lutein có vai trò quan trọng tới sự phát triển não bộ. Phospholipid giúp tối ưu hóa các mối liên kết thần kinh, thiết yếu với chức năng truyền tín hiệu của tế bào giúp trẻ nhận biết tín hiệu nhanh và chính xác hơn. Lutein đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe của mắt, như một chất chống oxy hóa bảo vệ mắt, nơi dễ bị tổn hại bởi ánh sáng. Lutein tập trung với hàm lượng cao ở võng mạc mắt giúp giảm mức độ oxy hóa của DHA ở võng mạc. Trẻ được bổ sung đầy đủ Lutein sẽ được tăng cường thị giác và khả năng học hỏi.

Bên cạnh đó, vai trò giáo dục và sự hỗ trợ của cha mẹ trong giai đoạn cũng rất quan trọng. Trẻ nhận được những kích thích tích cực của môi trường trong những năm tháng đầu đời thông qua các hoạt động vui chơi sẽ giúp phát triển trí tuệ, hình thành những cảm xúc tích cực. Điều này tạo cho trẻ từ kỹ năng phân tích đến các kỹ năng giao tiếp xã hội.

Tự kỷ là một dạng rối loạn phát triển ở trẻ, không có cách chữa đặc hiệu. Trẻ tự kỷ gặp vấn đề về tương tác xã hội, giao tiếp và có thể xuất hiện các hành vi lặp đi lặp lại.

Viện Đột quỵ và rối loạn tâm thần quốc gia Mỹ đã liệt kê những biểu hiện chủ yếu của hội chứng này:

Quá hiền lành, không biết cách giải quyết mâu thuẫn với bạn bè chỉ là hai trong số những nguyên nhân khiến trẻ thường xuyên bị đánh, dọa dẫm hoặc cô lập ở trường.

Nhiều nghiên cứu trước đây chứng minh những trẻ bị bạn bè đánh đập hoặc chế giễu thường gặp những vấn đề nào đó trong cuộc sống. Livescience cho biết, 10-13% trẻ ở độ tuổi đến trường tại Mỹ từng đối mặt với một dạng cô lập hoặc bắt nạt nào đó của bạn bè đồng lứa. Ngoài việc gây nên các vấn đề liên quan tới sức khỏe thần kinh, hành động bắt nạt và sự cô lập còn có thể khiến trẻ nhận điểm kém, bỏ học, lạm dụng các chất kích thích như rượu hay ma túy.

“Đó thực sự là một vấn đề chưa được chú ý đúng mức”, Clark McKown, một nhà khoa học thuộc Trung tâm nghiên cứu hành vi thần kinh Rush tại thành phố Chicago, Mỹ, nhận xét.

Theo Livescience, McKown và các đồng nghiệp tuyển 284 trẻ em trong độ tuổi 4-16 để thực hiện hai thử nghiệm.

Trong thử nghiệm thứ nhất, nhóm nghiên cứu cho trẻ xem một số đoạn video và ảnh trước khi yêu cầu chúng đánh giá cảm xúc của những người trong ảnh dựa vào biểu hiện trên khuôn mặt, sắc thái giọng nói và động tác cơ thể. Trong thử nghiệm thứ hai, các nhà khoa học mô tả hàng loạt tình huống trong cuộc sống và yêu cầu trẻ nói ra cách xử lý của chúng đối với mỗi tình huống.

Sau đó nhóm nghiên cứu hỏi phụ huynh và giáo viên dạy 284 trẻ về hành vi xã hội và tình bạn của chúng.

Kết quả cho thấy những trẻ có các vấn đề về mặt xã hội cũng gặp khó khăn trong việc hiểu ngôn ngữ cơ thể. Các em không nhận ra những ám hiệu phi ngôn ngữ, không hiểu được ý nghĩa của các động tác cơ thể và sự thay đổi sắc thái giọng nói, không nghĩ được ra những giải pháp hợp lý để giải quyết mâu thuẫn với người xung quanh.

Nhu cầu số một của nhân loại là được giống người khác, song rất nhiều đứa trẻ đang lạc lõng trong thế giới của chúng. Các em không hiểu những nguyên tắc cơ bản trong xã hội và thường mắc những sai lầm không một cách vô tình.

Chẳng hạn, một đứa trẻ có thể không bao giờ để ý tới hành động quắc mắt vì giận dữ của người khác hoặc không hiểu tại sao bạn nó lại giậm chân. Nhiều trẻ không biết cách dung hòa nguyện vọng của bạn bè với mong muốn của chúng.

“Điều quan trọng là phải xác định được những khiếm khuyết của trẻ và sau đó khắc phục những khiếm khuyết đó”, McKown nói.

Nếu trẻ em gặp khó khăn trong việc hòa nhập xã hội trong thời gian dài thì một vòng tròn luẩn quẩn sẽ xuất hiện. Những trẻ bị hắt hủi có rất ít cơ hội thực hành kỹ năng xã hội, trong khi những đứa trẻ được yêu mến lại thừa thãi cơ hội để hoàn thiện kỹ năng của chúng. Tuy nhiên, trẻ chỉ cần một hoặc hai người bạn để thực hành những kỹ năng sống cần thiết.

Vì thế, cha mẹ, giáo viên và những người trưởng thành có thể giúp trẻ. Thay vì tỏ ra giận dữ hoặc thờ ơ khi trẻ mắc lỗi, người lớn nên dạy các em những kỹ năng xã hội. Trong quá trình truyền đạt kỹ năng, bạn nên giữ nguyên sắc thái giọng nói từ đầu tới cuối. Nếu được trao cho cơ hội học kỹ năng mới khi mắc lỗi, chứ không phải một hình thức trừng phạt, trẻ thường tỏ ra háo hức hơn trong việc tiếp thu.

Khi bé ăn vạ ở nhà, bạn có thể đưa bé sang phòng khác, bỏ đi hay đơn giản là tỏ ra phớt lờ. Nhưng khi bé nổi khùng ở chỗ đông người, thì cách đối phó sẽ khó hơn nhiều.

Vài mẹo nhỏ dưới đây sẽ giúp bạn thoát khỏi tình huống khó xử này:

Lường trước các tình huống

Nếu bạn biết việc bé có thể nổi cơn thịnh nộ khi đòi cái gì đó mà không được ở nơi công cộng là rất bình thường, bạn sẽ bình tĩnh hơn và biết cách ứng phó tốt hơn. Trước đó, mỗi khi thấy các trẻ khác giành đồ chơi của bạn cùng tuổi, lăn ra khóc hay nằm ăn vạ dưới đất, hãy chỉ cho bé thấy và hỏi con nghĩ gì và sẽ làm gì khi đó. Bạn hãy cho bé vài lựa chọn và nhấn mạnh rằng không phải ai cũng muốn chia sẻ đồ của mình. Ngoài ra, mỗi lần đưa con đi đâu, bạn cũng nên cho bé mang theo một món đồ chơi nào đó.

Nói rõ những ý định trước khi đi đâu

Trước khi rời khỏi nhà, hãy nói rõ những mong đợi của bạn: "Mẹ con mình sẽ vào cửa hàng để mua sữa, trứng và thịt, chứ không mua đồ chơi". Hãy để con bạn nhắc lại thông tin đó với bạn và hai mẹ con có thể thảo luận về điều đó. "Mẹ con mình sẽ không mua đồ chơi. Bạn Tôm không hề kêu la hay khóc lóc. Con cũng sẽ không khóc hay gào thét đúng không?".

Việc nhắc lại nhiều lần như vậy sẽ giúp bé hiểu rõ mục đích khi đi đâu đó và biết điều gì nên hay không nên làm, nhất là khi bé đã tự nhắc lại điều đó với bạn.

Chuẩn bị đầy đủ trước mỗi lần đi chơi

Nếu bạn biết tất cả các bà mẹ khác đều mang bim bim đến công viên, hãy chuẩn bị vài gói cho con bạn khi đưa bé đến đó chơi. Đừng nghĩ bé sẽ "an phận" vui vẻ, không đòi hỏi gì suốt thời gian ra ngoài cùng mẹ, trong khi thấy những đứa trẻ khác có những cái mà nó thích. Ngoài ra, bạn cũng đừng đưa con đến các nhà hàng mà bạn biết chắc sẽ phải đợi hàng giờ mới được nếm món khai vị.

Giải thích cho bé hiểu khi bạn làm một điều gì đó trái với nguyên tắc

Ví dụ, nếu bạn không bao giờ mua kem trong công viên nhưng lại làm vậy vào hôm nay và coi đó là phần thưởng vì bé đã biết tự ngồi bô, hãy nói rõ ràng: "Nhà mình thường không mua kem ở đây nhưng hôm nay lại khác. Hôm nay mẹ con mình mua kem bởi vì con đã tự biết ngồi bô. Mẹ rất vui vì điều đó. Hôm nay rất khác và đặc biệt. Ngày mai nhà mình sẽ không mua kem ở đây nữa".

Bỏ qua những lời bình phẩm của người lạ

Khi bị "mắc kẹt" giữa siêu thị với một đứa con la ó, một đống hàng vừa mua và một đám đông đang nhìn mình bằng ánh mắt thiếu thiện cảm, bạn sẽ làm gì? Bạn sẽ chiều theo con để mọi người không xì xào gì nữa?

Đầu tiên, hãy nhớ rằng những người lạ không thực sự biết rõ vấn đề của bạn. Họ không thể xử lý giúp bạn tình huống khó xử này và cũng chẳng có quyền gì phán xét bạn. Vì thế, bạn đừng để ý đến họ mà hãy tập trung vào đứa con của mình. Ngoài ra, bạn cũng nên biết, mặc dầu chúng ta đều nghĩ người khác đang soi mói mình, nhưng thực sự mọi người quan tâm đến việc của họ hơn là để ý đến người khác.

Bây giờ, nếu bạn không vội, hãy đưa bé đến một khu vực yên tĩnh của siêu thị và đặt bé ngồi lên trên sàn, trên ghế hay bất cứ cái gì. Bạn ngồi hay đứng cạnh bé rồi lấy điện thoại di động hay một quyển sách hoặc bất cứ thứ gì bạn có thể tập trung vào đó (hoặc giả vờ làm việc gì đó) trong vài phút. Phớt lờ bé và đừng đáp lại cho đến khi bé ngừng la hét. Bạn không cần phải giải thích về hành vi của bé và xin lỗi những người xung quanh vì có đứa con như vậy. Nếu ai đó bình phẩm gì, hãy coi như không nghe thấy.

Cuối cùng, con bạn sẽ dịu lại và bạn có thể để cho bé lựa chọn: chúng ta sẽ tiếp tục mua những thứ cần thiết rồi về nhà và thưởng thức hay sẽ trả tiền ngay rồi về nhà và bé sẽ phải ở trong phòng một giờ để suy nghĩ về việc làm của mình.

Không nhượng bộ

Nếu bé chọn cách kết thúc cuộc mua sắm và đi về, bạn hãy thực hiện điều đó. Hãy tỏ ra phớt lờ bé, không cần phản ứng gì cả và cũng đừng nói "đừng khóc nữa, con có im ngay đi không". Nếu bạn có một chiếc máy nghe nhạc, hãy đeo tai nghe và coi như không biết bé đang than vãn hay khóc lóc gì.

Theo Sheknows, hành vi ăn vạ sẽ trở thành vấn đề khi bố mẹ nhượng bộ trẻ quá sớm hay quá thường xuyên, điều đó dạy trẻ rằng khóc lóc hay lăn đùng ra giãy giụa là một cách hiệu quả để có được cái chúng muốn. Bạn đừng làm vậy. Điều bạn cần phải làm là hãy đưa bé ra khỏi nơi công cộng và về nhà, để bé biết rằng bạn thất vọng thế nào.

Luôn nhất quán

Nếu ở nhà bạn đã xử lý hiệu quả những cơn ăn vạ của bé bằng cách phớt lờ trẻ khi đó và không nhượng bộ thì điều này cũng sẽ giảm bớt những cơn giận dỗi của trẻ khi đến nơi công cộng. Hãy luôn kiên định thực hiện những phương pháp mà bạn cho là đúng để dạy con các hành vi tốt, cả ở nhà lẫn bên ngoài.

Tuổi dậy thì có diễn biến tâm lý rất phức tạp. Nếu con bạn đang bước vào lứa tuổi này thì có thể xem những quy tắc dưới đây là “cẩm nang bỏ túi” để giáo dục con phát triển hoàn thiện hơn về sau.

Bắt đầu từ những công việc vặt

Điều này tưởng chừng rất đơn giản nhưng lại có sức ảnh hưởng không nhỏ tới nhân cách của trẻ về sau này.

Các bậc cha mẹ ngay từ thời điểm này hãy giáo dục cho trẻ biết cách làm những công việc vặt trong nhà. Ví như đó là công việc dọn phòng của trẻ, tiếp đó có thể là những công việc nhà.

Bước đầu trẻ có thể còn chưa quen hoặc tỏ ra e ngại với những công việc này nhưng dần dần những công việc vặt đó sẽ trở thành thói quen, giúp trẻ sống có ý thức trách nhiệm với bản thân mình cũng như với gia đình hơn.

Đề ra những quy tắc

Điều này sẽ giúp trẻ sống có kỷ luật hơn trong cuộc sống. Ví như bạn đề ra một giờ giới nghiêm nào đó và con trẻ không được phép về nhà sau giờ đó. Hoặc cũng có thể là một quy tắc khác như trẻ không được quên nhiệm vụ của mình là phải dọn nhà hằng ngày…

Đừng nên “lung lay” trước con…

Bạn chính là người đề ra những quy tắc nhất định trong cách giáo dục con trẻ, nhưng đừng vì lý do nào đó mà lại tự ý thay đổi những quy luật ấy.

Thật sai lầm khi nhiều bậc cha mẹ cảm thấy mủi lòng trước con trẻ, ví như bạn đề ra giờ giới nghiêm khi con về nhà là 9 giờ tối, nhưng vì một lý do nào đó bạn lại chấp nhận khi con nài nỉ bạn sẽ về nhà vào lúc 10 giờ tối.

Sự thay đổi này của bạn sẽ hình thành một ấn tượng không tốt cho trẻ, đến lúc nào đó trẻ sẽ xem nhẹ những quy tắc, kỷ luật mà bạn đề ra, bởi trẻ cho rằng bạn là người dễ thuyết phục, thiếu kiên quyết và chưa đủ nghiêm khắc để răn đe chúng.

Là cha là mẹ, bạn cần tỏ rõ chính kiến của mình, cần biết cách nói “không” khi cần thiết. Điều này giúp chúng hiểu rằng không phải bất cứ điều gì chúng muốn, cũng được thỏa mãn.

Tâm sự cởi mở cùng con

Tuổi teen là giai đoạn chuyển biến quan trọng từ trẻ con thành người lớn. Bởi vậy bạn hãy luôn bên con để cùng con chia sẻ mọi nỗi niềm, đồng hành cùng con, như thế bạn không những trở thành một người bạn thân thiết của trẻ mà còn là cách để bạn gần gũi và hiểu con hơn rất nhiều. Bắt nguồn từ đó bạn sẽ có hướng giáo dục con trẻ đúng đắn hơn.

Ngược lại, nếu không hiểu con cái và áp đặt chúng theo những tiêu chuẩn bạn mong muốn thì chính cha mẹ lại là người gây nên những phát triển không lành mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.

Không hiểu con cái chính là nguyên nhân khiến cha mẹ đẩy chúng xa hơn vòng tay yêu thương và sự bảo vệ cần thiết của mình, trái với mục đích và kỳ vọng giáo dục của bạn.

Hiểu được tâm tư, nguyện vọng và nỗi lòng của con trẻ chính là cách để bạn giáo dục trẻ hiệu quả hơn.

Dành trọn tình yêu thương cho con

Hãy chứng minh cho con trẻ thấy rằng tất cả mọi điều bạn làm cho con là vì tình yêu thương, là vì trách nhiệm của những bậc làm cha làm mẹ. Và rằng bạn muốn con lớn lên sẽ là một người tốt, sống có tư cách đạo đức, có trách nhiệm với chính những hành động của mình.

Đây được xem là động lực giúp con vươn lên, vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống.

Bảo cậu con trai 8 tuổi ở nhà trông em cho mẹ đi chợ, sau 30 phút trở về chị Hạnh tá hỏa vì đồ vật trong nhà bị phá tung, nhiều bộ quần áo bị cắt đứt, tường nhà bị vẽ bẩn còn cậu em thì đầu đang đội chiếc nồi để cậu anh tỉa tóc.

Trong lúc bị mẹ cho một trận đòn, cậu trai thừa nhận làm như vậy là do bắt chước ông Mr. Bean ở trong phim.

Không quậy đồ dùng trong nhà, song lúc theo mẹ đi siêu thị, bé Hải nhà ở quận 1 lại mở hàng hoạt bàn chải đánh răng ra chải, lén cho bánh kẹo và nhiều vật dụng cho vào túi, khi bị nhân viên siêu thị phát hiện, bé Hải mới mếu máo nói: “Cháu thấy trong phim ông Bean làm như vậy nên bắt chước làm theo”.

Không thể giải thích, chị Hòa, mẹ bé Hải đành phải bồi thường thiệt hại cho siêu thị và mang cậu con trai hơn 5 tuổi về nhà “cho một trận”. Tuy nhiên thằng bé kêu oan rằng “con không ăn cắp mà chỉ làm theo ông Bean trong tivi”.

Cũng tại siêu thị, bé Minh 6 tuổi lén lút lôi từ trong người ta một củ khoai tây rồi dùng dao đang bày trên quầy gọt vỏ, đến khi bị đứt tay chảy máu, mẹ phát hiện thì Minh mới giải thích “ông Bean đã làm thế”.

Mẹ bé cho hay, một lần khác, cũng làm theo phim hài Mr. Bean, Minh đã cho tay vào túi một người đang chờ tính tiền tại quầy ở siêu thị để móc tiền. Tôi và bố nó giải thích mãi mà người kia vẫn không tin. Họ cho rằng chúng tôi đã xui con làm thế. Đến khi thấy nó khóc dữ quá và vợ chồng tôi đã dùng hết lời lý giải, người ta mới tạm tha”, mẹ Minh kể.

Anh Hưng nhà ở quận 3 tâm sự, hành động Mr. Bean của con trai đã khiến anh mấy lần mất mặt giữa nơi công cộng. “Hôm đó trong lúc xếp hàng vào rạp chiếu phim, cô gái đứng trước bỗng quay lại thét “đồ dê xòm” rồi tát tôi một cái. Nghi ngờ thủ phạm, về nhà tra hỏi, thằng bé mới khai thật đã dùng tay bóp mông cô giống như Mr. Bean”, anh Hưng nói.

“Nạn nhân” Hưng cho hay, nhiều lần ở nhà, anh thấy con mình có những hành động tương tự. “Sau khi bé thú tội “làm giống Mr. Bean”, tôi đã cấm không cho nó xem phim này, nhưng thằng bé vẫn cứ lén chọn kênh để xem lúc bố mẹ không có mặt”.

Cùng mỗi khổ mang tên Mr. Bean, chị Tuyết ở quận 4, anh Tâm ở quận Bình Thạnh và không ít phụ huynh đã phải mang con đến bác sĩ tâm lý để trị bệnh hít mũi, trợn mặt, mặt ngơ ngơ như tâm thần các cậu nhỏ.

“Đưa đi dự tiệc, mình vừa ngó lơ, nó đã ngang nhiên lấy thức ăn của người khác hoặc cho cả ly nước ngọt vào trong áo rồi la ó như chốn không người. Anh bồi đi qua thì nó đưa ghế ra ngáng chân. Vợ chồng tôi thực sự phát hoảng”, chị Tuyết than.

Theo các chuyên gia tâm lý, khi trẻ chưa đủ trí khôn để phân biệt đâu là hành động ngớ ngẩn cố tình gây cười, thì loại phim như Mr. Bean hoàn toàn có hại. Việc đánh đập khi thấy trẻ có hành động như phim là không nên mà thay vào đó, phụ huynh nên giải thích cho trẻ hiểu hoặc chọn lọc chương trình phim dành cho trẻ.

Các bác sĩ đơn vị tâm lý Bệnh viện Nhi Đồng 1, TP HCM cũng cho rằng, ngoài việc giúp trẻ biết thêm nhiều kiến thức, phim ảnh còn có một tác dụng phụ là khiến trẻ học theo những hành vi xấu trong đó vì vậy cần hướng dẫn trẻ xem phim đúng cách.

Ở trẻ dưới 5 tuổi, chỉ nên cho trẻ xem những bộ phim hoạt hình trong sáng, có ý nghĩa tích cực, không nên cho trẻ xem phim hoạt hình có nhiều bạo lực hoặc những hành động ngớ ngẩn có thể khiến trẻ làm theo.

Phụ huynh cũng nên hạn chế thời gian xem phim, nếu trẻ đã đi học thì chỉ nên cho trẻ xem phim hoạt hình vào cuối tuần và không nên cho trẻ xem phim liên tục quá 30 phút. Nếu có điều kiện, người lớn nên xem phim cùng với trẻ để giải đáp những thắc mắc của chúng, đồng thời lựa chọn những bộ phim có nội dung phù hợp.

Trong trường hợp trẻ quá nghiện đến mức nắm rõ tất cả lịch phát sóng các kênh trên tivi thì phụ huynh nên dùng một trò chơi khác nhằm phân tán để chúng không nhớ đến việc xem phim. Với những trẻ đã lớn tuổi và bắt đầu có ý thức, phụ huynh phải dạy cho chúng biết rõ, phim chỉ là phim, nhằm tránh việc bắt chước các hành động có hại có thể gây hỏa hoạn hoặc thương tích.

Khi đặt ra quy định, bạn đưa ra cả hậu quả khi không tuân thủ. Vài ngày đầu, bạn có thể nhắc nhở và tạo cho trẻ cơ hội để sửa sai. Nhưng về sau, nếu trẻ không thực hiện đúng quy định thì nhất quyết phải chịu phạt như đã hứa.

Nếu gia đình bạn không có những quy định rõ ràng, có thể khiến trẻ cảm thấy không chắc chắn và lo lắng. Điều này sẽ khó khăn hơn cho bé khi phải học cách để cân bằng giữa những gì chúng muốn và việc tôn trọng những nhu cầu của người khác.

Việc đặt ra một số quy tắc trong gia đình sẽ giúp bé biết được đâu là giới hạn và cha mẹ kỳ vọng điều gì. Trang Raisingnetwork đưa ra cho bạn một số lưu ý sau:

- Danh sách quy định càng ít và rõ ràng thì sẽ hiệu quả hơn một danh sách những quy tắc dài thườn thượt. Càng có nhiều quy định thì trẻ sẽ càng khó học và nhớ chúng. Và bạn sẽ mất rất nhiều thời gian để dạy con và ép con vào quy củ.

- Bạn cũng cần lưu ý có một số quy tắc bạn có thể áp dụng trong mọi tình huống, ở bất kỳ đâu như giữ lịch sự hay không đánh nhau. Nhưng một vài quy định có thể dành cho tất cả các thành viên trong nhà, trong khi một số chỉ dành cho trẻ.

Ngoài ra, bạn cũng nên dành thời gian để đặt ra một số quy tắc với những tình huống cụ thể. Đó có thể là những quy định khi ngồi trên xe ô tô, đến thăm nhà của một ai đó, sử dụng máy tính...

- Đưa ra quy định là trách nhiệm của cha mẹ, tuy nhiên sẽ trẻ rất thích khi được tham gia việc đặt ra các quy định. Việc này sẽ giúp trẻ hiểu những quy tắc này là gì và tại sao lại cần phải có. Bạn hãy viết những quy định này và dán ở một vị trí dễ thấy trong nhà để thành viên nào trong gia đình cũng thấy.

Khi trẻ chưa biết đọc, bạn có thể vẽ những bức tranh minh họa các quy định và sau đó dán ở một vị trí trẻ dễ thấy. Trong khi làm việc này, bạn có thể để bé tham gia cùng, đây là cơ hội để bé biết về các quy tắc này.

Được 3 tuổi, trẻ đã có thể cùng bạn thảo luận về những quy định trong nhà. Càng lớn trẻ lại càng có thể tham gia nhiều hơn, những quy định nào cần có và trẻ sẽ chịu hậu quả như thế nào nếu phá vỡ.

- Những quy định trong gia đình sẽ thay đổi khi trẻ lớn hơn. Chẳng hạn, khi bé càng lớn những quy định về sự riêng tư sẽ trở nên quan trọng hơn. Bạn hãy thường xuyên để ý những quy định và thay đổi khi cần thiết.

- Khi đặt ra những quy định, bạn cần nghiêm túc thực hiện chúng. Khi bạn đã đưa ra một quy định, thì bạn cũng sẽ đề ra hậu quả phải chịu khi không tuân thủ quy định. Một vài ngày đầu, bạn có thể chỉ cần nhắc nhở con và tạo cho trẻ cơ hội để sửa sai. Nhưng về sau, nếu trẻ không thực hiện đúng như đã quy định thì nhất định phải chịu phạt như đã đề ra.

- Tuy nhiên, bạn không thể chỉ dựa vào những quy định để hướng dẫn cách cư xử của con. Trẻ thường dễ quên và thường hay lặp lại sai lầm. Chẳng hạn, trẻ biết có quy định "chỉ được chơi trong sân", tuy nhiên khi quả bóng của bé rơi ra khỏi hàng rào, ra đường thì bé có thể hoàn toàn quên quy tắc kia. Vì thế, khi con còn bé bạn phải thường xuyên để ý đến con.

Một chuyện tưởng chừng hết sức đơn giản đó là việc một số phụ huynh khi nổi cáu thường dùng đòn roi để dọa nạt trẻ nhằm thúc giục đứa trẻ nhanh chóng làm một việc gì đó theo ý bố mẹ.

Điều này có thể khiến cho đứa trẻ nghe lời người lớn hơn, song cũng đồng thời làm ảnh hưởng đến sự hoàn thiện trí thông minh ở trẻ nhỏ. Đó là kết quả mà các nhà khoa học Mỹ đã rút ra sau khi nghiên cứu trên 1510 trẻ em (độ tuổi từ 2 đến 9 tuổi).

Khi so sánh chỉ số IQ trung bình của những đứa trẻ thường bị bố mẹ áp dụng phương pháp áp đặt trên với những đứa trẻ khác, các nhà khoa học thuộc Trường đại học New Hampshire đã phát hiện ra rằng chúng có chỉ số IQ thấp hơn so với các đứa trẻ khác.

Lý giải cho điều này, các nhà khoa học cho biết: phương pháp giáo dục của cha mẹ không chỉ giúp hình thành nên nhân cách của đứa trẻ sau này, mà còn có tác động rất lớn đến sự phát triển và hoàn thiện khả năng tư duy của não bộ.

Trường hợp những đứa trẻ được giáo dục đúng mực, được bố mẹ khuyến khích, tạo điều kiện để thực hiện những hoạt động sáng tạo mà chúng yêu thích, thì khả năng nhận thức của chúng phát triển rất nhanh chóng. Trái lại, những đứa trẻ sống trong những gia đình mà cha mẹ thường hay áp đặt, bắt chúng phải làm theo những gì bố mẹ muốn hoặc trong những gia đình có hiện tượng bạo lực, lạm dụng trẻ em... tỷ lệ trẻ bị mắc stress, hoặc chứng căng thẳng, lo sợ là khá cao.

Chính tình trạng căng thẳng về thần kinh này là nguyên nhân làm ảnh hưởng tới quá trình phát triển và hoàn thiện khả năng nhận thức của trẻ, thậm chí, trong nhiều trường hợp còn làm gia tăng nguy cơ mắc các tổn thương về khả năng nhận thức.

Một đứa trẻ lười suy nghĩ không thể sánh kịp với những đứa trẻ lanh lợi khác về khả năng tự lập khi trưởng thành. Trẻ lười động não, phụ huynh nên làm gì?

1. Khơi dậy tính lanh lợi vốn có ở trẻ

Căn cứ vào độ tuổi cũng như tính cách của trẻ, các bậc phụ huynh nên cùng trẻ tham gia một số hoạt động nhỏ mang tính chất động não, buộc trẻ phải suy nghĩ. Bố mẹ có thể cùng chơi với trẻ trò chơi với những con số, giải câu đố, thi kể chuyện…

Cách làm này không những kích thích sự động não, tư duy ở trẻ mà còn thể hiện sự quan tâm của bố mẹ. Trẻ sẽ thấy hạnh phúc hơn, tích cực hơn nếu được chơi cùng bố mẹ.

2. Tập cho trẻ thói quen xem sách báo

… hay truyện tranh tuổi thơ với những hình vẽ sinh động, cho trẻ xem những tiết mục văn nghệ, hoạt hình thiếu nhi mang tính giáo dục cao… Trẻ thích thú sẽ nhập cuộc rất nhanh chóng, trẻ có thể hát, nhảy theo điệu nhạc hay tha hồ tưởng tượng sau khi xem truyện tranh.

Đây là cách giải trí bổ ích cho trẻ sau những giờ học tập căng thẳng ở trường, hơn thế nữa còn khơi dậy khả năng tư duy ở trẻ theo chiều hướng tích cực.

3. Mở rộng không gian sống cho trẻ

Bằng cách đưa trẻ đến với thiên nhiên trong lành như vườn thú, vườn bách thảo, khu vực sinh thái, về nông thôn…Một bên cho trẻ quan sát sự vật, một bên phụ huynh đặt ra những câu hỏi liên quan để trẻ trả lời và giải thích mọi thắc mắc của trẻ. Trẻ sẽ chủ động suy nghĩ, tư duy, bằng chứng là trẻ luôn đặt ra những câu hỏi đáng yêu cho những thắc mắc của mình.

4. Khuyến khích, động viên

Qua quá trình học tập, tư duy vất vả trẻ mới giải được bài toán hay làm được những thí nghiệm đơn giản. Lúc ấy hãy động viên trẻ, khen trẻ để kích thích trẻ vui cũng như hứng thú để tiếp tục tư duy, sáng tạo.

Động viên trẻ kịp thời khi thấy trẻ tiến bộ. Nếu quá khắt khe trong những lời nhận xét hay phê bình, cha mẹ sẽ hạn chế khả năng tư duy sáng tạo của con.

5. Bồi dưỡng hứng thú suy nghĩ ở trẻ

Bố mẹ trước hết phải là tấm gương cho trẻ về mọi mặt, đặc biệt trong suy nghĩ, tính cách, thái độ. Chính các bậc phụ huynh cũng nên học cách kiềm chế tình cảm của bản thân, có cái nhìn khách quan để khen thưởng và phê bình trẻ đúng lúc, đồng thời thường xuyên đặt ra những câu hỏi kích thích trẻ học hỏi, suy nghĩ.

6. Kiên trì giúp trẻ duy trì thói quen động não

Bố mẹ không nên có yêu cầu quá cao, vượt khả năng suy nghĩ, lối tư duy của trẻ thơ. Phải căn cứ vào hiện trạng vốn có của trẻ để bắt đầu hướng dẫn trẻ suy nghĩ từ những việc đơn giản nhất, dễ dàng nhất, rồi dần tăng độ khó để trẻ phải nỗ lực giải quyết những khó khăn gặp phải.

Giáo dục giới tính là một tiến trình suốt đời người, tạo nên nền tảng vững chắc cho sức khoẻ tình dục, sức khoẻ sinh sản. Giáo dục giới tính là chuyện phải làm hàng ngày ở mỗi gia đình, nhà trường, các cơ sở tôn giáo và qua truyền thông đại chúng.

Giáo dục giới tính đúng nghĩa là giáo dục cho trẻ biết về cơ thể học, các cơ quan bộ máy sinh dục; về sinh lý học, hoạt động của các kích thích tố khác nhau giữa nam và nữ tạo nên những tính cách riêng cho mỗi giới, chẳng hạn nam tu nữ nhũ (trai thì có râu, gái thì có ngực), mỗi giới có những đặc điểm riêng về hình dáng, tâm sinh lý tạo nên sự hấp dẫn lẫn nhau khi đến tuổi chín muồi, có khả năng sinh sản.

Giáo dục giới tính cũng sẽ dạy về các mối quan hệ xã hội, tương tác của mỗi giới, vai trò vị trí của mỗi cá nhân trong nền tảng văn hoá chung của một chủng tộc, quốc gia. Dĩ nhiên có một phần về chuyện quan hệ tình dục, giao phối, những bệnh tật có thể xảy ra nếu không giữ đúng phép vệ sinh. Đồng thời cũng giáo dục cả những tình cảm, cảm xúc, sự tôn trọng lẫn nhau, hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau. Giáo dục giới tính cũng sẽ dạy cách chăm sóc gia đình, nuôi dưỡng con cái.

Các nghiên cứu trong lĩnh vực này cho thấy cha mẹ chỉ có thể nói chuyện giới tính, tình dục với trẻ thoải mái khi cha mẹ có thái độ cởi mở và nhất là chịu khó, biết cách lắng nghe trẻ. Kiểu rầy la “Mày biết gì mà nói”, chuyện tục tĩu, cấm nói hoặc chờ lớn lên thì biết là không phù hợp.

Lúc đó trẻ chỉ còn cách im lặng, lén lút tìm nguồn thông tin ngoài luồng, không đáng tin cậy mà còn có thể rất nguy hiểm nữa. Nghiên cứu cũng cho thấy trẻ có hiểu biết về tình dục thì không phạm phải những sai lầm đáng tiếc ở tuổi mới lớn, tuổi mà dưới ảnh hưởng của kích thích tố sinh dục phát triển mạnh mẽ có thể có những hành vi không kiểm soát được.

Vậy làm cách nào nói chuyện ấy với trẻ?

Trước hết cần chuẩn bị một thái độ cởi mở, chấp nhận, sẵn sàng lắng nghe và nếu thấy chưa đủ tự tin thì tìm đọc thêm sách hướng dẫn đứng đắn về vấn đề này để trong lúc trao đổi thì “nói có sách mách có chứng”. Ngẫm nghĩ thử xem mình có đủ “bản lĩnh”, có thấy cảm xúc xấu hổ, ngượng ngùng khi đề cập các vấn đề tế nhị này không. Phải vượt qua cảm xúc đó mới có thể làm “thầy” cho trẻ được.

Có câu chuyện ông bố thấy cậu con trai 15 tuổi đã lớn, kêu lại bảo: “Hôm nay bố muốn nói chuyện với con về vấn đề tình dục, đây là một chuyện khó nói…”. Cậu con vồn vã: “Bố cứ tự nhiên, có gì thắc mắc cứ hỏi đi ạ!” Cũng có khi phải học thêm kinh nghiệm của bạn bè, thậm chí phải hỏi ý kiến bác sĩ. Tôi biết có bà mẹ mua sách về giới tính giả vờ để quên trên bàn và con tò mò lấy đọc. Nhân dịp đó, chị thẳng thắn trao đổi với con như một bác sĩ với thân chủ của mình.

Trong lúc trao đổi, chị có dịp nhắc kinh nghiệm, quan điểm của chị, của gia đình. Trẻ có thể chưa đồng ý nhưng cũng đã ghi nhận những quan điểm về giá trị của mẹ mình, sau này có khi xuất hiện trong trí nhớ của em, thành một vũ khí bảo vệ trẻ. Trong những buổi họp hội phụ nữ, có thể đem chuyện làm cách nào giáo dục giới tính cho con ra bàn bạc, chia sẻ kinh nghiệm. Việc này thực chất góp phần làm xã hội lành mạnh, tránh bệnh tật và giúp gia đình hạnh phúc.

Không chỉ phải tìm hiểu, nghiên cứu cho đủ tự tin, bố mẹ còn phải nhớ rằng đây không chỉ là truyền trao kiến thức mà chính là thái độ, tình cảm, giá trị, niềm tin và những hành vi đúng sai, điều nào nên, điều nào không nên. Không áp đặt mà ngược lại cần thoáng mở trong trò chuyện.

Ta có thể tìm một cái cớ nào đó để gợi ý đưa vào cuộc trò chuyện: một cô hàng xóm có bầu, một người bà con vừa sanh em bé, hai anh chị vừa kết hôn… Đó là cơ hội để ta đề cập dễ dàng nhất. Chuyện cha mẹ thấy khó nói không có gì lạ. Không phải lỗi của cha mẹ. Ngày xưa có ai dạy họ đâu, ông bà cũng đâu có đề cập bao giờ. Nhưng như đã nói, xưa khác nay khác. Xưa chưa có AIDS, chưa có phim sex, chưa có internet…

Có thể bắt đầu buổi trò chuyện bằng cách thú thiệt với con là chuyện này khó nói quá!. Hồi xưa bà cũng chẳng nói gì với mẹ nhưng bây giờ thời kỳ mới, mẹ muốn trao đổi với con, con có muốn hỏi gì mẹ không? Điều gì mẹ không rành, mẹ sẽ hỏi bác sĩ tiện hơn… Như vậy cuộc trao đổi có thể bắt đầu. Cũng có thể tìm một cơ hội: con thấy dì ba có cái bụng bự không? Có một em bé ở trong đó. Con có biết tại sao có em bé trong đó không?… Tuỳ tuổi, nhiều khi cách trả lời còn quan trọng hơn nội dung. Em bé chui ra cách nào? Lúc em bé đủ lớn, mẹ nó sẽ mở một cái cửa cho nó chui ra. Vậy là đủ. Đó cũng là lúc cho trẻ thấy sự quan tâm chăm sóc của cả gia đình dành cho dì ba, nhất là của dượng ba là cha đứa bé.

Dạy trẻ thấy trách nhiệm của mỗi thành viên trong gia đình. Sự chăm sóc từ thai nhi đến dạy dỗ, nuôi nấng con đến ngày khôn lớn, rằng công cha như núi Thái sơn, nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra... Được nghe nói về lối sống, quan niệm sống của gia đình, của ông bà cha mẹ, dù trẻ không quan tâm nhưng cũng đã gieo vào tâm hồn trẻ một “hạt giống” lành. Khi đối phó với một tình huống nào đó, những lời cha mẹ dặn sẽ tái hiện trong trí nhớ và giúp trẻ ứng xử.

Một số bậc cha mẹ và người chăm sóc trẻ thấy dễ dàng trong chuyện trao đổi với trẻ về giới tính, nhưng cũng có một số khác thấy khó, ngại ngùng, nhất là không biết trả lời những câu hỏi “khó” của trẻ. Thẳng thắn, chân tình, cởi mở trong trao đổi là cách tốt nhất để truyền thông giữa cha mẹ và con cái suốt giai đoạn tuổi thơ cũng như ở tuổi tiền dậy thì, dậy thì và thanh niên, nhờ đó tạo nên một phương hướng xử thế khi trẻ trưởng thành cho vấn đề sức khoẻ tình dục.

Nếu bé hay thức giấc vào nửa đêm, bạn hãy chăm sóc bé nhanh và đơn giản, đừng để bé nghĩ rằng thức dậy là được thưởng bằng các trò chơi và sự quan tâm của bạn.

Theo Bác sĩ Phạm Ngọc Thanh, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP HCM), nhiều bé thường bị khó ngủ trong bốn năm đầu đời. Bắt đầu trong vài tuần đầu tiên, bạn có thể lên kế hoạch ngủ cho con để tránh những vấn đề phát sinh. Dưới đây là những chia sẻ của bác sĩ giúp các bậc phụ huynh khắc phục những vấn đề về giấc ngủ của bé.

Tạo thói quen ngủ tốt theo từng độ tuổi

Không phải đứa trẻ nào cũng cần ngủ một thời gian như nhau. Bảng dưới đây biểu thị thời gian ngủ điển hình của đa số bé. Thời gian ngủ của con bạn có thể khác với thời gian trung bình khoảng 4 đến 5 giờ.


Trẻ sơ sinh đến khoảng 4 tháng tuổi khóc chủ yếu vì nhu cầu của cơ thể. Chúng không thể bị “làm hư” ở tuổi này, vì vậy, khi đang ngủ mà bé khóc, bạn hãy bồng bé lên và làm cho bé dễ chịu bằng cách ru hoặc âu yếm.

Giấc ngủ của bé giai đoạn này thay đổi nhiều mỗi ngày. Những âm thanh quen thuộc của người hoặc sinh hoạt ở gần đó sẽ đánh thức bé đang ngủ, vì vậy nên để bé ngủ ở một nơi tối và yên tĩnh. Trẻ có xu hướng hay thức giấc khi ngủ chung với cha mẹ trong một thời gian dài, do đó hãy đưa bé sang phòng khác ngay khi có thể được.

Bạn có lẽ cần dỗ hoặc ru trẻ nhỏ đi vào giấc ngủ, nhưng những trẻ lớn hơn thì phải học cách tự thư giãn và ngủ mà không cần ai giúp. Nếu con của bạn không thể ngủ một mình, không có gì ngạc nhiên là bé sẽ không ngủ lại được sau khi thức giấc vào nửa đêm.

Sau trình tự tắm, chơi yên lặng và cho bú, đặt trẻ lớn vào giường cũi trong khi bé còn đang thức. Bé sẽ trở nên thư giãn và đi vào giấc ngủ tốt hơn mà không cần bạn dỗ hoặc ru.

Khi bé thức giấc vào nửa đêm, bạn hãy chăm sóc bé nhanh và đơn giản, không cần nhiều giao tiếp hoặc chơi. Sau đó đặt bé trở lại vào trong giường cũi và rời khỏi phòng, đừng để bé nghĩ rằng thức dậy là được thưởng bằng các trò chơi và sự quan tâm của bạn.

Nhiều bé thường thức giấc vào ban đêm vì được ưu ái ngủ trên giường của cha mẹ. Điều này có thể tiếp tục xảy ra trong suốt thời thơ ấu. Bạn cần tránh những đáp ứng hấp dẫn đối với việc thức giấc vào ban đêm của bé bằng mọi giá. Nếu bé ngủ trên giường của bạn do hoàn cảnh đặc biệt - bị ốm, hoặc ngủ ở khách sạn - sau đó hãy cho bé ngủ ở vị trí cũ khi mọi việc trở lại bình thường.

Nếu bé khóc thút thít vào ban đêm, chờ vài phút để xem đây có phải chỉ là một giai đoạn trong giấc ngủ của bé hay không. Bé cần được quan tâm nếu như tiếng khóc từ nhỏ trở nên to và không thể tự ngưng lại được. Đừng để cho bé dưới 5 hoặc 6 tháng tuổi “khóc thét lên” như vậy vào ban đêm. Nếu bé khóc không kiểm soát được, hãy cố dỗ và ru cho bé ngủ lại mà không cần cho bú, nếu có thể được.

Tránh để cho bé ngủ ban ngày nhiều có thể giúp bé ngủ ngon hơn vào ban đêm. Bé nên ngủ ngày bao lâu còn tùy thuộc vào độ tuổi của bé nữa. Trẻ nhũ nhi có lẽ nên ngủ ngày ít nhất 4 tiếng mỗi ngày; đa số trẻ mới tập đi không cần ngủ ngày nhiều hơn 2 hoặc 2 tiếng rưỡi. Nếu con của bạn ngủ ngon vào ban đêm, bé có thể ngủ ngày bao lâu tùy thích. Nếu bé khó ngủ vào ban đêm, bạn nên giảm bớt thời gian ngủ ngày của bé.

Những cách giúp bé ngủ ngon hơn

Khoảng 6 tháng tuổi, bạn cần cho thêm những đồ vật vào giường cũi của bé. Giúp con bạn chơi với gấu nhồi bông hoặc đồ vật mềm khác. Sự hiện diện của “bạn” trong giường cũi của bé vào ban đêm cũng có thể làm bé cảm thấy dễ chịu.

Khi con của bạn gần một tuổi, bắt đầu trình tự đi ngủ đúng giờ và dễ chịu, đặt bé vào giường cũi vào một giờ nhất định mỗi tối. Khoảng thời gian này nên cho bé yên tĩnh, không kích thích bé. Sau khi bé được tắm và mặc quần áo để đi ngủ, cho bé chơi thú nhồi bông, đọc sách hoặc chỉ nói chuyện thôi. Chia sẻ thời gian yên lặng có thể giúp bé thư giãn và sẵn sàng để ngủ. Cho bé ăn bữa cuối trong ngày trước khi bạn đưa bé vào giường.

Đừng trì hoãn giờ đi ngủ với hy vọng rằng khi bé mệt sẽ dễ ngủ hơn. Khi một đứa trẻ quá mệt sẽ dễ mất tự chủ, hầu như không thể đáp ứng được nhu cầu của bé và bé không thể ngủ một cách thoải mái được. Duy trì một giờ đi ngủ đều đặn phù hợp với lứa tuổi của bé là điều thật sự cần thiết.

Quen được bố mẹ chăm sóc từ bé nên không ít người con khi có gia đình riêng vẫn “nhờ” đến sức lao động của bố mẹ. Nhiều người còn tỏ ra vui sướng vì có “một mẹ già bằng ba ô sin”.


Làm ngơ trước sự mỏi mệt của mẹ cha

Mặc dù rất muốn có thêm cháu nhưng bà Vũ Thị Tứ, 62 tuổi, ở TP Thái Nguyên cứ xua tay mỗi lần vợ chồng cậu con trai “tính” đẻ thêm đứa nữa. Bà cảm thấy sức mình không đảm đương nổi.

Vợ chồng bà Tứ sinh được hai người con, một trai một gái, đều đã lập gia đình. Cô con gái đầu lấy chồng ở Hà Nội. Anh con trai út tên là Hải, lấy vợ và ở cùng nhà với ông bà Tứ. Ông bà Tứ có lương hưu nên không phải chịu cảnh “ăn nhờ” con, thậm chí còn có tiền để cho con cho cháu.

Anh Hải lấy vợ chưa đầy năm thì sinh được con gái. Vợ chồng anh Hải đi làm từ 6 giờ sáng, đến 5 giờ chiều mới về. Việc chăm sóc cháu bé chủ yếu “nhờ cả vào mẹ già”. Sáng sáng, ông bà Tứ phải thay nhau chăm sóc cháu nhỏ. Sữa, cháo, cơm nát... rồi xay, rồi giã, rồi nghiền. Chuyện tã lót, áo xống, ngủ nghê, dỗ dành... ty tỷ thứ việc không tên này đều một tay bà Tứ đảm trách. Là đàn ông nên ông Tứ không làm mấy thứ việc lặt vặt này, ông chỉ giúp bà dắt cháu đi chơi để đỡ đần vợ tý chút.

Vợ chồng anh Hải vô cùng mãn nguyện và đón nhận sự giúp đỡ của bố mẹ chồng như một lẽ dĩ nhiên. Mỗi lần nói chuyện về mẹ chồng với bạn bè, chị vợ rất tự hào và hạnh phúc vì cảm thấy mình “may mắn”. Trong khi nhiều cặp vợ chồng trẻ phải chật vật với việc thuê người trông trẻ thì chị Minh đã có một mẹ chồng tuyệt vời.

Được con dâu ghi nhận, bà Tứ cũng cảm thấy hởi lòng hởi dạ. Sáng sáng, bà Tứ như một bà mẹ tảo tần. Sau khi cho cháu ăn sáng xong, liền cử ông Tứ bế đi chơi. Đi chợ về, bà lại vào bếp để ninh, xay, hầm... chế biến thức ăn cho cháu và cho cả ông bà. Cứ như vậy, những công việc không tên đã lấy hết thời gian của ông bà Tứ. Họ không được nghỉ ngơi, không có cơ hội để an hưởng những thú vui tuổi già.

Có lẽ vì vậy mà ông bà Tứ giờ chỉ muốn con cái ra ở riêng. Đã nhiều lần ông bà Tứ ướm hỏi con: “Bọn con mua nhà đi, nếu thiếu tiền thì bố mẹ cho”. Vậy nhưng cả con trai, cả con dâu cứ lờ đi như không nghe thấy gì. Họ không muốn ở riêng, vì ở chung với bố mẹ được nhiều cái lợi.

Tự nguyện làm ô sin

Theo ông Hồ Xuân Lai, Cục Bảo trợ xã hội (Bộ LĐ - TB - XH), chuyện con cái “lạm dụng” sức lao động của bố mẹ già là việc xảy ra khá phổ biến ở cả nông thôn và thành phố. Trường hợp của ông bà Tứ không phải là cá biệt, nhìn đâu cũng thấy nhưng không mấy ai nhận ra. Nhiều người nghiễm nhiên nhận sự giúp đỡ của bố mẹ già mà không biết rằng mình đang vô tình khoác lên vai bố mẹ gánh nặng.

Theo thạc sĩ tâm lý Phạm Linh Thu (Tổng đài tư vấn tâm lý 1088), khi về già, mọi thứ đều kém đi. Sức khoẻ kém, ăn uống kém... Vì thế nhu cầu lớn nhất của người già là được nghỉ ngơi để có điều kiện an hưởng niềm vui tuổi già. Những công việc như chăm sóc trẻ, cày cấy, kiếm sống, lo toan nội trợ gia đình là không còn phù hợp với lứa tuổi.

Những người có sức khoẻ tốt thì may ra có thể tự chăm sóc được bản thân và làm những công việc nhẹ nhàng (nhẹ nhàng ở cả tính chất công việc và thời gian làm việc). Bởi vậy, việc phải đảm nhận công việc nội tướng trong gia đình và chăm trẻ là quá sức đối với họ. Nhiều người nhầm tưởng công việc gia đình là nhẹ nhàng, nhưng trên thực tế nó là những công việc không tên và mất rất nhiều thời gian.

Ví dụ, cùng là việc trông một đứa trẻ. Nếu trông chúng 10 phút hoàn toàn khác với việc trông 2 tiếng đồng hồ. Một người giúp việc trẻ khoẻ, nếu phải làm công việc nhà và chăm sóc một đứa trẻ là đã đủ mệt. Với người cao tuổi, nó là cả một gánh nặng. Nhiều bà mẹ vì thương con vất vả, vì muốn mình còn có ý nghĩa... nên tự nguyện làm “kiếp ô sin” mà không dám kêu ca gì.

Về phần những đứa con, vì quen nhận được sự chăm sóc của bố mẹ nên khi trưởng thành, đã có gia đình riêng họ vẫn không bỏ được “thói quen” đó. Bố mẹ, vì thương con nên có thể cho con bất cứ thứ gì nếu con cần. Các con nghiễm nhiên nhận lấy sự “may mắn” vì có người mẹ làm hết việc cho mình mà không hề biết rằng: Mình là đứa con bất hiếu. Làm ngơ trước sự mỏi mệt của bố mẹ là một sự ích kỷ, sự vô tình đáng chê trách.

Vùng mông, bộ phận sinh dục và hậu môn của bé là vùng rất nhạy cảm, thường xuyên tiếp xúc với phân và nước tiểu, rất dễ bị tổn thương và nhiễm khuẩn. Vì thế bố mẹ cần đặc biệt chú ý đến các thao tác chăm sóc, lau rửa cho con.

Không như trẻ lớn, trẻ sơ sinh tiêu, tiểu rất nhiều trong ngày và bất kỳ lúc nào nên người chăm sóc cần phải nhận biết và xử lý kịp thời, nếu không sẽ kích ứng da và gây nhiễm khuẩn bộ phận sinh dục nhất là các bé gái.

Mỗi lần trẻ tiêu, tiểu phải thay ngay tã lót, rửa sạch phân và nước tiểu bằng nước ấm. Khi trẻ đi tiêu, trước khi rửa, dùng chỗ sạch của miếng lót lau sạch phân, lau từ trước ra sau, không để phân dính lâu vào da, không làm bẩn bộ phận sinh dục. Sau đó dùng nước ấm 37oC (thử bằng cách đổ nước lên mu bàn tay chịu được là vừa) để rửa. Dội nước rửa từ trên xương mu xuống dưới, từ trước ra sau. Rửa cả mông cho bé. Rửa đến đâu dội nước đến đó, không được đặt đít bé trong chậu nước mà rửa, tốt nhất là dùng tay để rửa. Sau đó dùng khăn xô sạch, mềm thấm khô nước, tránh chà xát mạnh làm tổn thương da của bé. Tiếp đó, bố mẹ chỉ bôi kem dưỡng da lên vùng xương mu, hai bên bẹn, xung quanh hậu môn rồi quấn tã lại cho bé.

Trên thực tế trẻ sơ sinh tiêu, tiểu nhiều lần mà lần nào cũng phải rửa thì vất vả cho mẹ và cũng mệt cho con, nhất là vào ban đêm hoặc mùa đông giá rét cho nên cũng có thể làm sạch cho bé bằng cách lau như sau :

Đối với bé gái

Đặt bé lên tấm nylon mềm, dùng giấy vệ sinh ướt (nếu không thì dùng gạc làm ẩm) lau vùng xương mu và vùng bụng dưới rốn. Lấy miếng giấy ướt khác lau nhẹ nhàng bộ phận sinh dục ngoài theo hướng từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài. Bạn nhớ chỉ lau bên ngoài môi lớn, không đụng chạm bên trong. Sau đó, lấy miếng giấy ướt khác lau sạch hai bên bẹn, lau hậu môn và xung quanh. Chú ý lau từ trước ra sau để tránh dây bẩn từ hậu môn vào bộ phận sinh dục của bé.

Cuối cùng lau sạch mông và mặt trong đùi. Lấy khăn xô sạch, khô, mềm lau toàn bộ vùng quấn tã. Dùng kem dưỡng da bôi lên vùng mu, bẹn, xung quanh hậu môn rồi quấn tã hoặc đóng bỉm cho bé.

Đối với bé trai

Nước tiểu thường thấm nhiều ở phía trước: vùng xương mu, vùng bụng dưới rốn, thậm chí ướt cả rốn, do vậy cần làm sạch ở vùng bụng dưới rốn. Nếu rốn cũng bị ướt do nước tiểu thì phải rửa sạch rốn và thay băng rốn. Dùng giấy ướt lau vùng bụng dưới rốn, vùng xương mu, hai bên bẹn và bộ phận sinh dục. Lau theo hướng từ trên xuống dưới, từ trước ra sau. Phải nâng bìu lên, làm sạch phần dưới bìu. Lấy giấy ướt khác lau toàn bộ bìu và lau phía dưới dương vật vì phân và nước tiểu hay đọng ở đó.

Tiếp đến, lau sạch dương vật, lau theo hướng từ trên xuống. Tuyệt đối không tuốt ngược bao quy đầu. Sau đó lau sạch hậu môn, mông, mặt trong của đùi. Lấy khăn khô, sạch, mềm lau khô toàn bộ vùng quấn tã. Thoa kem dưỡng da lên vùng mu, bẹn, bùi, xung quanh hậu môn, mông cho bé để đề phòng hăm loét da. Cuối cùng quấn tã hoặc đóng bỉm cho bé. Phải chú ý để dương vật nằm xuôi chiều của nó trong lúc quấn tã.

Có khá nhiều nguyên nhân khiến bé chậm tăng cân như chế độ dinh dưỡng, tiền sử sức khỏe, các hoạt động thể chất hay rối nhiễu về tinh thần.

Nhìn chung, nếu bé hầu như không (hoặc chậm) tăng cân thì có thể do bé ăn uống không đủ chất, cơ thể không hấp thu và sử dụng chất dinh dưỡng đúng cách.

Những nguyên nhân khiến bé không đủ dinh dưỡng là :

- Bé trở nên mệt mỏi hoặc buồn ngủ trước khi bé nhận đủ sữa mẹ.

- Bé khó khăn khi mút vú mẹ nên bé cũng không thể “ti mẹ” đến mức no. Nguyên nhân có thể do mẹ không đủ sữa hoặc do sữa không chảy xuống.

- Bé chỉ “ti” được lớp sữa đầu của mẹ là đã chán, không muốn “măm” nữa. Sữa mẹ được chia ra làm 2 loại: sữa đầu và sữa sau. Sữa đầu là loại sữa chảy ra rất nhanh ngay khi bé vừa “ti mẹ”. Sau đó, dưới sự kích thích bằng việc bé mút sữa, cơ thể mẹ sản sinh ra hoóc môn oxytocin, kích thích sữa chảy ra tiếp. Sữa này gọi là sữa sau. Sữa sau nhiều kalo hơn sữa trước. Nếu mẹ bị stress hoặc bị đau, mắc chứng bệnh mạn tính thì quá trình tiết sữa sau sẽ bị cản trở; do đó, bé sẽ không nhận được lớp sữa có chất lượng tốt.

- Một số mẹ nuôi con theo lịch trình cứng nhắc (tức là tuân thủ một cách máy móc mấy giờ cho bé “ăn sữa”) mà không dựa trên nhu cầu của bé (dù bé đang có dấu hiệu bị đói). Vì thế, bé thường nhận được ít dinh dưỡng hơn nhu cầu thực. Để tránh điều này, cần cho bé “ti mẹ” ngay khi bé cần.

Những lý do khác khiến bé kém bú là: bé bị ốm, mắc các vấn đề về đường ruột như tiêu chảy, không dung nạp được sữa; một số trường hợp là do bé mắc chứng bệnh về tim mạch, chứng xơ hóa…

Dấu hiệu nhận biết bé đã bú đủ

Dưới 6 tháng tuổi, dấu hiệu bú no ở bé như sau :

- Bé làm ướt 6-8 chiếc tã mỗi ngày.

- Trong tháng đầu tiên, bé đi tiêu nhiều lần mỗi ngày. Sau một tháng tuổi, tần suất đi tiêu ở bé giảm đi.

- Khi bạn cho bé ti, bạn có thể nhìn thấy chuyển động quai hàm ở bé và nghe thấy tiếng bé mút sữa.

- Bầu ngực của mẹ trở nên mềm hơn sau khi cho bé bú.

Lưu ý : Nếu bé có xu hướng ngủ khi bú, bạn thử cù nhẹ vào chân, đánh thức để bé tiếp tục “ti mẹ”. Nếu bé chưa “ti” đủ hai bên ngực mẹ mà đã ngủ, bạn nên dùng tay vắt sữa ở một bên ngực đang căng. Cách này kích thích sự sản xuất sữa mẹ cho bé dùng vào lần sau.

Cách xử trí

Nên trao đổi với bác sĩ về tình trạng chậm tăng cân ở bé. Chỉ khi tìm ra nguyên nhân chính xác, bác sĩ sẽ chỉ định việc dùng thuốc điều trị và tăng cường lượng kalo nạp vào cơ thể bé.

Có thể cho bé dùng thêm sữa ngoài bên cạnh sữa mẹ hoặc tăng cường dinh dưỡng nếu bé đã bước vào tuổi ăn dặm. Sữa và những sản phẩm từ sữa, bột ngũ cốc, chất đạm thông qua dầu ăn, hoa quả tươi… là những gợi ý để bé nạp đủ dinh dưỡng, giúp tăng cân.

Cũng có trường hợp bé vẫn chậm tăng cân trong khi cha mẹ đã thử đủ mọi cách. Cha mẹ cũng không nên quá lo vì cân nặng còn phụ thuộc vào quá trình hấp thu dinh dưỡng ở mỗi bé. Đến một giai đoạn nào đó, nhiều bé sẽ phát triển nhanh, theo kịp đà tăng trưởng với các bé cùng tuổi.

Các bậc cha mẹ và thường có xu hướng lo lắng̣ những gì họ không kiểm soát được, đó là khi con ngày càng trưởng thành, trở thành một cá thể độc lập, ít phụ thuộc vào họ.

1. Không thành đạt

Vấn đê ̀: Sợ con không được giáo dục đầy đủ và có cơ hội bộc lộ tài năng.

Theo khảo sát, đây là vấn đề lo lắng hàng đầu của các bậc cha mẹ. Điều này không có gì ngạc nhiên đối với các nhà nghiên cứu.

Điều này giải thích lý do vì sao đồ chơi và các sản phẩm “giáo dục”, các chương trình dạy đọc sớm… trở thành một ngành công nghiệp siêu lợi nhuận. Các bậc cha mẹ thường đầu tư những sản phẩm “thông minh” cho con mình ngay từ khi chúng còn “đóng bỉm”.

Sự thật : Theo Pamela Paul, người đã dành nhiều năm nghiên cứu về thị trường sản phẩm dành cho trẻ em, nỗi lo lắng này là phản ứng logic đối với nền kinh tế ngày càng nhiều biến động. Họ lo con cái mình sẽ không có được một cuộc sống thuận lợi khi chính họ đang phải chật vật với cuộc sống, với tình trạng thất nghiệp gia tăng, giá cả leo thang, dân số tăng hay làn sóng di dân…

Giải pháp : Paul và các chuyên gia đồng ý rằng không cần phải mua mọi đồ chơi thông minh đang ngập tràn thị trường hay dành nhiều tiếng mỗi ngày để trẻ tham gia vào những hoạt động có định hướng. Hãy giúp trẻ phát huy khả năng của bản thân, nghe có vẻ đơn giản nhưng hiệu quả lại không ngờ.

“Có bằng chứng cho thấy, cách tốt nhất mà bạn có thể làm cho trẻ là chỉ mua ít một. Trung bình mỗi trẻ Mỹ được mua 70 món đồ chơi mới mỗi năm. Nhưng hóa ra, bọn trẻ sẽ vận động nhiều hơn khi chỉ có ít đồ chơi. Hãy chọn một số món trong loại đồ chơi mang lại trí tưởng tượng và có thể biến đổi nhiều hình dạng”.

Ngoài ra, thay vì bám sát trẻ, lo lắng cho trẻ từng chút một, sợ con không đạt được ước mơ này, nguyện vọng kia… theo chuyên gia tâm lý Paul Donahue, các bậc cha mẹ nên kiên định giúp trẻ phát triển tính độc lập, thích ứng, khả năng sáng tạo và các kỹ năng cơ bản - những điều này sẽ giúp con bạn thành đạt trong học tập và cuộc sống.


2. Bị bắt nạt

Vấn đề : Tôi sợ ai đó sẽ làm đau hay đánh con tôi.

Bảo vệ con bạn là một trong những bản năng làm cha mẹ. Ngoài ra, sự nhanh nhạy của các phương tiện thông tin truyền thông với những trường hợp trẻ em bị tấn công cũng là một nguyên nhân. Vì vậy không có gì ngạc nhiên khi nó nằm trong top những nỗi lo lắng.

Sự thật : Theo khảo sát của TT Nghiên cứu CCRC (TT Nghiên cứu Chống lạm dụng trẻ em) năm 2005 trên nhóm trẻ 2-17, cứ 8 trẻ thì có 1 trẻ bị ngược đãi; cứ 12 trẻ thì có 1 trẻ bị lạm dụng tình dục.

Giải pháp : Theo chuyên gia xã hội học David Finkelhor, cách an toàn giữ trẻ là tạo mối quan hệ gắn bó, thân thiết với trẻ; thiết lập các kênh liên lạc với bạn bè, cô giáo của con để luôn gần và hiểu con nhất.

Điều quan trọng cần biết nữa là những kẻ lạm dụng tình dục trẻ dưới 8 tuổi thường là những người quen biết với gia đình hơn là người lạ. Cách tốt nhất để bảo vệ trẻ là giúp chúng hiểu rõ đâu là những hành vi tiếp xúc bình thường, đâu là bất thường; giúp trẻ hiểu rõ về cơ thể mình và khuyến khích trẻ tìm kiếm sự giúp đỡ từ bạn hay người lớn khác nếu trẻ cảm thấy có nguy cơ.


3. Tai nạn và thương tích

Vấn đề : Tôi sợ con tôi bị chấn thương trong một vụ va quệt giao thông chẳng hạn.

Sự thật : Nỗi lo sợ này không phải không có căn cứ khi số trường hợp tai nạn giao thông không ngừng gia tăng do ý thức người dân và cả hạ tầng cơ sở không theo kịp với sự gia tăng dân số và tốc độ phát triển của xã hội.

Giải pháp : Thắt dây an toàn khi ngồi ô tô, đội mũi bảo hiểm khi đi xe máy, tự đi xe đạp, đi xe scooter hay ván trượt. Tất nhiên, người đèo trẻ phải tuân thủ luật giao thông, không uống chất cồn khi lái xe.

Khi cha mẹ nói những điều không hay, bé sẽ mất tự tin và trở nên buồn bã. Nguy hiểm hơn, bé sẽ không biết hành động sao cho đúng vì cha mẹ thiếu chỉ dẫn khách quan với con.

1. “Mẹ đã bảo con rồi”

Khi nghe được câu này, bé sẽ bị mất tự tin vì mọi điều bé làm đều mắc lỗi và không theo ý mẹ.


2. “Khi bằng tuổi con, mẹ không bao giờ…”

Câu này được khá nhiều phụ huynh ưa chuộng và áp dụng với các bé ở nhiều độ tuổi khác nhau. Mục đích của nó chỉ nhàm áp đặt bé theo đúng cách cha mẹ đã hoạch định (mà không thừa nhận, ngày xưa của mẹ khác với ngày nay của bé).


3. “Vì mẹ muốn thế”

Một câu chứng tỏ tính bảo thủ, gia trưởng của cha mẹ, buộc bé phải thực hiện mà không được có ý kiến riêng. Sau này, khi đã đủ nhận thức, có thể bé sẽ tìm cách ngấm ngầm chống đối cha mẹ.


4. “Sao con không được như anh (chị, em) của con?”

Với lời than vãn này, bạn thực sự không thích con người thật của bé mà muốn bé phải hành động như người khác (anh, chị, em). Kết quả, bé cảm thấy chán nản, tự ti và không yêu thương anh (chị, em) của mình nữa.


5. “Nếu không làm theo lời mẹ, mẹ sẽ mặc kệ con”

Cho dù đó chỉ là một lời trêu đùa thì cha mẹ cũng không nên nói như vậy. Câu nói này có thể ám ảnh và khiến bé gặp ác mộng lúc ngủ. Nếu bé liên tục nghe được câu dọa này, bé sẽ thực sự hoảng sợ và càng hành động sai nhiều hơn.


6. “Con thật ngu dốt”

Câu phê bình làm bé bị tổn thương sâu sắc và bé có thể phản ứng bằng cách nói nhại cụm từ “ngu dốt” với bạn chơi, anh (chị, em) trong nhà…


7. “Im đi”

Không ít bậc cha mẹ ném thẳng vào mặt con câu nói đó và gây cho bé vết thương lớn trong tâm hồn. Nó cũng là nguyên nhân khiến bé ngang ngạnh hoặc hậm hực.


8. “Còn đánh nhau là mẹ vứt tất cả ra ngoài đường đấy”

Cãi cọ, tranh giành là một phần trong sự phát triển của các bé. Nó cũng là cách để bé thực hành kỹ năng xã hội, gần gũi với các bé khác, cho dù đó là chuyện đánh, cắn lẫn nhau. Cha mẹ nên tìm cách dàn xếp các vụ tranh giành của con thay vì can thiệp thái quá.

Ngoài vấn đề về dinh dưỡng, cân nặng, chiều cao, sự phát triển ngôn ngữ của trẻ em cũng được nhiều phụ huynh quan tâm.

Tuổi nào thì trẻ bắt đầu tập nói? Trẻ 15 tháng tuổi thì phải nói được những từ nào? Cha mẹ có thể tham gia như thế nào để giúp bé phát triển giao tiếp? Đây là những câu hỏi thường xuyên xuất hiện trong đầu những ông bố bà mẹ có con nhỏ.

Trẻ dưới 1 tuổi

Ngay từ giây phút được sinh ra, bé đã bắt đầu giao tiếp qua tiếng khóc, và vài tháng tiếp sau đó, bé cũng lấy tiếng khóc để “nói chuyện” với mẹ: tã ướt – khóc, đói bụng – khóc, buồn ngủ - khóc… Bé sẽ nhận thông tin qua cách lắng nghe âm thanh (to, nhỏ, nhanh, chậm) từ những người xung quanh. Hãy vuốt ve bé thường xuyên, nói chuyện với bé thật dịu dàng, ngay cả khi bé không hiểu mẹ đang nói gì, nhưng giọng nói dịu dàng của mẹ sẽ giúp bé cảm thấy an toàn.

Đồng thời với việc tiếp nhận âm thanh, từ 4, 5 tháng trở đi, bé cũng sẽ bắt đầu bập bẹ, phát ra những “ngôn ngữ” riêng như “uu”, “aa”, “bah”. Hãy khuyến khích bé bằng cách nói chuyện với bé nhiều hơn, khi bé phát ra một âm thanh nào đó, hãy lập lại âm thanh đó, hoặc nói một từ đơn giản có chứa âm đó, ví dụ như “ma ma” cho “aa”, “bu bu” cho “uu”.

Lưu ý :

Cha mẹ nên đưa bé đến bác sĩ nếu thấy có một số biểu hiện ít vận động hoặc chậm nói như :
• 7 tháng chưa lật
• 10 tháng chưa ngồi, chưa bập bẹ
• 15 tháng chưa biết chỉ đồ vật
• 2 tuổi vẫn chưa nói được từ đơn
• 3 tuổi chưa nói được câu đơn giản

Sau 6, 7 tháng, bé sẽ phản ứng nhiều hơn với những âm thanh nghe được, và sẽ cố học theo bố mẹ. Bé có thể bập bẹ những từ đơn giản như “ba, bà, ma, da…”. Từ 9-12 tháng, bé bắt đầu hiểu những từ đơn giản. Hãy giới thiệu với bé những từ quen thuộc như “bố, mẹ, chó, mèo, meo meo, gau gau...”.

Trẻ từ 1-2 tuổi

Hầu hết các bé sẽ nói từ đầu tiên khi bắt đầu giai đoạn này, tuy có những bé có thể nói sớm hơn hoặc có bé đến tận gần 2 tuổi mới chịu nói. Sự phát triển ngôn ngữ của bé bắt đầu bộc lộ. Bé dường như có thể hiểu được mọi thứ mà bạn nói. Bước phát triển bất ngờ này sẽ khiến bạn phải thay đổi cách nói chuyện với con và cả cách trò chuyện với người khác khi có con bên cạnh, tránh dùng những từ không hay hoặc có cách xử sự không thích hợp vì trẻ ở giai đoạn này rất giỏi bắt chước.

Từ 15-18 tháng, vốn từ vựng của bé vào khoảng 15-20 từ. Bé biết dùng tay chỉ đồ vật và nhìn bố mẹ để diễn tả nhu cầu của mình. Hãy chơi với bé những trò chơi ngôn ngữ như mẹ hỏi bé “Tai con đâu rồi?”, “Mẹ đâu rồi?”, “Cái ti-vi đâu hở con?”… để bé vừa trả lời bằng tay, vừa trả lời bằng miệng. Giai đoạn này, từ vựng của bé phát triển nhanh nhưng phát âm thì còn “lệch chuẩn” như “bà ngại, ông ngại, hóc nhè…”. 18 tháng trở lên, bé có thể nói “không!” một cách dứt khoát với những mệnh lệnh của người lớn, và cũng sẽ có lúc bạn không thể hiểu được những gì bé muốn diễn tả dù bé có thêm sự trợ giúp của… chân tay. Dù thế nào đi nữa, hãy thật kiên nhẫn và phản ứng thật nhiệt tình với những nỗ lực giao tiếp của bé, nếu bé phát âm sai, hãy giúp bé chỉnh sửa theo kiểu “À, bạn mèo hay khóc nhè đúng không nào?”… Khi nói chuyện với trẻ, hãy cố gắng nói chậm, rõ ràng và dùng những câu ngắn gọn.

Trẻ từ 2-3 tuổi

Đây là giai đoạn phát triển ngôn ngữ vượt bậc ở trẻ. Trẻ có thể lặp lại những gì nghe được và liên kết nhiều từ để tạo thành câu. Trẻ hiểu nhiều hơn và nói rõ ràng hơn, có thể sử dụng ngôn ngữ để trả lời những câu hỏi đơn giản.

2 tuổi rưỡi, vốn từ vựng của bé là khoảng 200 từ, và đến 3 tuổi, sẽ là 300. Ba mẹ nên cho bé tham gia vào nhiều trò chơi tương tác hoặc các cuộc đối thoại. Đọc sách, hát, chơi trò chơi, hoặc chỉ đơn giản nói chuyện với bé cũng làm tăng vốn từ vựng của bé. Ví dụ, nói với bé về những việc bé đã làm trong ngày, hoặc kế hoạch ngày mai của bé, “Mai là Chủ nhật nè, con thích làm gì?” hoặc đọc cho bé nghe nhiều lần những câu chuyện bé yêu thích và để bé tham gia vào việc kể chuyện với những từ mà bé biết hoặc nhớ được.

Bạn hãy mua cho bé những chữ cái bằng nhựa, để bé nhắm mắt lại và cảm nhận hình dạng của chữ cái bằng tay hoặc mua đất sét để bé nặn những hình khác nhau, có thể là con rắn, chữ cái hoặc tên của bé.

Bé gặp khó khăn khi viết các chữ cái, không thể nhớ các chữ cái, không viết đúng dòng, hay viết ngược chữ... Sau đây là một số cách giúp bạn cải thiện khả năng viết của bé:

- Bảng chữ cái được dựa trên những hình khối toán học cơ bản như: tròn, vuông, gạch ngang và tam giác. Bạn hãy kiếm một tấm bảng đen lớn, và chọn một vị trí thích hợp để treo nó. Sau đó, bạn hãy để bé tập vẽ những hình học thật đẹp và lớn.

- Bạn hãy kiếm tạp dề cho bạn và bé. Bạn hãy bảo bé sơn những đường tròn thật lớn, như thế không chỉ tay mà cả khuỷu tay và vai cũng bé cũng hoạt động theo. Vẽ những hình như thế sẽ khiến bé rất vui và còn giúp bé phát triển nhận thức về những hình khối.

- Khi bé không thể viết hoặc sơn thẳng hàng, bạn hãy lấy một chiếc bút màu đỏ vẽ một đường thẳng và nói với bé rằng đó là chân của các chữ cái. Bạn cũng có thể dùng bút màu xanh dương để nhắc bé điểm bắt đầu của các nét, những chữ cái cơ bản thường bắt đầu viết từ đỉnh rồi đi xuống.

- Bạn cũng có thể mua đất sét nhiều màu và để bé nặn thành những hình dạng khác nhau. Bé có thể nặn hình con rắn, tạo những chữ cái, thậm chí là tên của mình.

- Nếu bé giữ bút chì và bút màu bằng một cử chỉ lóng ngóng, vụng về. Bạn có thể giúp bé tăng cường sức mạnh của tay và các ngón bằng các hoạt động liên quan đến việc giữ hoặc treo. Bạn có thể để bé luyện xà đơn để phát triển sức khỏe của vai và tay hoặc đơn giản như bóp các đồ vật như quả bóng cao su hoặc chơi với kẹp chơi bằng gỗ.

- Điều kiện quan trọng nhất để bé viết tốt là khả năng của mắt phối hợp với tay. Điều này có nghĩa rằng, mắt phải di chuyển linh hoạt và có thể di chuyển theo sự chuyển động của nét chữ. Những vận động phối hợp các cơ quan như giữ thăng bằng, nhảy, chạy, trượt... cần thiết để tạo nền tảng giúp bé có thể điều khiển hoạt động của các cơ dễ dàng.

- Nếu bé vẫn viết ngược các chữ cái, dù chữ viết đã tiến bộ nhiều thì bạn hãy tạo cho bé cơ hội để phân biệt bên trái và phải trên trước hết trên cơ thể bé. Hoặc chơi những trò chơi chỉ sử dụng tay trái hoặc tay phải, hoặc chân trái hoặc chân phải...

- Ngoài ra bạn cần khuyến khích bé sử dụng những gì đã học. Bé có thể giúp bạn lên danh sách những thứ cần mua hoặc cần trong ngày sinh nhật. Có hàng tá những cách khác nhau để bé có thể vận dụng những điều đã học vào thực tế.

- Bạn có thể mua cho trẻ bộ chữ cái in hoa và thường bằng nhựa để giúp bé học. Để viết được chữ bé phải có khả năng hình dung hình dạng của chữ cái. Bạn hãy để bé cầm một trong những chữ cái và cảm nhận nó không phải bằng mắt mà bằng tay.

Liệu bé có thể nhận ra đó là chữ gì? Bé có thể viết được chữ dù không biết đó là chữ gì không? Bạn hãy để con miêu tả xem bé cảm nhận như thế nào về bề mặt và các cạnh. Với những chữ khó như "h" và "n", trẻ có thể gặp khó hơn, bạn hãy cho bé dẫm chân lên chữ cái và điều này sẽ giúp bé nhận ra sự khác biệt.