Thời tiết chuyển mùa, viêm xoang rất dễ mắc phải và rất hay bị tái phát. Bệnh gặp ở mọi lứa tuổi và có thể bị viêm xoang cấp tính hoặc mạn tính. Khi thời tiết thay đổi bệnh thường dễ xuất hiện và viêm xoang mạn tính rất dễ tái phát nhất là viêm xoang dị ứng.


Vai trò của và biểu hiện của bệnh viêm xoang

Xoang là những khoang trống của xương sọ. Các khoang trống đó được tạo nên quanh hốc mũi. Mặt trong của các xoang được bao bọc một lớp niêm mạc mềm mại với vô số các nhung mao nhỏ li ti và các mao mạch (mạch máu rất nhỏ). Nhung mao của niêm mạc xoang nhu động theo một chiều duy nhất và hướng ra phía ngoài. Nhung mao của niêm mạc xoang có tác dụng ngăn không cho vi sinh vật phát triển và giữ chúng lại để tạo điều kiện cho tế bào bạch cầu đến tiêu diệt chúng. Mặt trong của niêm mạc còn có các hạch tiết nhày làm cho niêm mạc của xoang luôn trơn, bóng và là môi trường để bài xuất vi sinh vật ra ngoài.

Do cấu tạo của xoang là các hộp rỗng nên chúng có khả năng làm giảm trọng lượng của khối hộp sọ và tham gia điều hoà không khí. Các xoang còn có nhiệm vụ hết sức quan trọng là sưởi ấm không khí khi thời tiết lạnh và làm mát không khí khi trời nóng nhờ vào sự điều hoà của hệ thống mao mạch của xoang.

Xoang có thể bị bệnh bởi cơ chế dị ứng nên được gọi là viêm xoang dị ứng. Viêm xoang dị ứng phụ thuộc vào các loại dị nguyên (kháng nguyên) xâm nhập vào trong xoang đặc biệt là các loại dị nguyên mang tính chất dị ứng mạnh và rất lạ đối với cơ thể như phấn hoa, lông chó, mèo, ký sinh trùng như bọ, mạt, ve và gặp phải cơ thể có cơ địa dị ứng thì bệnh sẽ xuất hiện sớm hơn, nặng hơn.

Khi thời tiết chuyển mùa như thời tiết thay đổi từ nóng chuyển sang lạnh, gió mùa đông bắc, áp thấp nhiệt đới, ẩm ướt thì xuất hiện ngứa mũi, hắt hơi, đau đầu, đau dọc theo sống mũi, các chất nhầy của xoang sẽ chảy xuống họng làm cho người bệnh có cảm giác rất khó chịu. Viêm xoang dị ứng ít khi có sốt trừ khi có bội nhiễm vi sinh vật.

Nếu bị viêm xoang do nhiễm vi sinh vật (có thể là vi khuẩn, có thể là do virút hoặc có thể là do vi nấm) thì được gọi là viêm xoang nhiễm khuẩn. Viêm xoang nhiễm khuẩn thường có sốt nhẹ, nhưng đôi khi có sốt cao, rét run, đau nhức đầu, kèm theo viêm một số bộ phận thuộc đường hô hấp khác như viêm mũi, họng, viêm amidan, có trường hợp gây viêm tai. Nếu để viêm xoang mạn tính thì việc điều trị sẽ gặp không ít khó khăn và cũng có nhiều nguy cơ gây biến chứng nguy hiểm, ví dụ như rối loạn tiền đình.

Khi thời tiết chuyển mùa nên làm gì để phòng viêm xoang?

Để phòng bệnh viêm xoang thì cũng tương tự như đề phòng mắc các bệnh về đường hô hấp. Vì vậy khi thời tiết thay đổi cần mặc ấm nhất là vùng cổ, ngực, mũi.

Không tắm nước lạnh mà cần tắm nước nóng. Khi tắm cần tắm trong buồng kín gió. Tắm xong cần lau thân mình và đầu, mặt, cổ thật khô và mặc quần áo ngay.

Cần vệ sinh họng, miệng hàng ngày như đánh răng trước và sau khi ngủ dậy, sau mỗi bữa ăn và súc họng nước muối sinh lý. Nếu giữ được họng, miệng không bị viêm thì hạn chế rất nhiều đến việc bị viêm xoang cũng như bệnh viêm xoang tái phát, bởi vì hệ thống xoang và các bộ phận đường hô hấp trên liên thông với nhau.

Những người đã bị viêm xoang mạn tính và cả người bình thường thì hàng ngày nên nhỏ mũi bằng nước muối sinh lý (loại thuốc này có bán ở các quầy thuốc tây y). Đối với trẻ em và người cao tuổi càng cần thực hiện tốt vệ sinh sạch sẽ đường hô hấp trên một cách thường xuyên càng tốt.

Mỗi khi đi ra đường ngoài việc mặc ấm thì cần đeo khẩu trang, nên dùng loại có khả năng hạn chế sự xâm nhập của bụi.

Khi nghi ngờ bị viêm xoang hoặc viêm đường hô hấp thì cần đi khám bác sĩ ngay, tốt nhất là khám bác sĩ chuyên khoa tai, mũi, họng. Sau khi được khám bệnh thì tuỳ theo bệnh viêm xoang thuộc loại gì mà bác sĩ sẽ cho điều trị và tư vấn thích hợp. Người bị viêm xoang và viêm xoang tái phát cần thiết điều trị theo đơn của bác sĩ khám bệnh, tuân thủ đầy đủ các loại thuốc, không tự động giảm liều hoặc tăng liều và không được thay thế thuốc này bằng thuốc khác khi chưa có ý kiến của bác sĩ khám bệnh. Không nên tự chẩn đoán và tự điều trị nếu bản thân không biết chuyên môn. Không nên tự mua thuốc kháng sinh để điều trị bệnh viêm xoang nếu làm như vậy sẽ lợi bất cập hại, nghĩa là bệnh thì không khỏi mà có khi bệnh còn tăng lên hoặc gây tai biến rất nguy hiểm.

Những trường hợp viêm xoang mạn tính tái phát khi thời tiết thay đổi do chuyển mùa cũng không nên dùng đơn của bác sĩ khám lần trước để điều trị cho lần tái phát này hoặc dùng đơn của người khác cũng có triệu chứng tương tự để điều trị cho mình.

Ngoài ra nếu dùng kháng sinh không đúng chỉ định của bác sĩ khám bệnh có thể làm cho vi khuẩn kháng lại thuốc kháng sinh (thường quen gọi là nhờn thuốc kháng sinh hay là quen thuốc kháng sinh) thì những lần bệnh tái phát mà nguyên nhân cũng do vi khuẩn hoặc bội nhiễm vi khuẩn thì việc điều trị rất khó khăn.

Viêm xoang là một bệnh thường gặp và gây nhiều tranh cãi trong giới chuyên môn, nhiều trường phái Đông, Tây y... về vấn đề này. Chúng tôi xin giới thiệu bài viết của bác sĩ, thạc sĩ Phạm Thắng (Viện Tai Mũi Họng Trung ương) dựa theo 20 câu hỏi của bệnh nhân đặt ra được đưa lên Internet để mọi người tham khảo.


1. Hỏi: Viêm xoang có hay gặp không?

Trả lời: Hơn 37 triệu người Mỹ bị viêm xoang, ít nhất có một lần viêm xoang cấp tính, sự gia tăng của bệnh viêm xoang trong vòng 10 năm gần đây đó là do sự gia tăng ô nhiễm môi trường, sự mở rộng của các đô thị, và sự gia tăng của hiện tượng kháng kháng sinh của vi khuẩn.

2. Hỏi: Thế nào là viêm xoang?

Trả lời: Viêm xoang là tình trạng viêm nhiễm màng niêm mạc lót ở trong xoang, đặc biệt là những xoang quanh mũi.

- Viêm xoang cấp: Là tình trạng viêm xoang trong một thời gian ngắn mà tình trạng viêm xoang này đáp ứng tốt với thuốc kháng sinh và thuốc chống phù nề (chủ yếu là loại có mạch làm thông mũi).

- Viêm xoang mãn tính: Được đặc trưng bởi ít nhất 4 đợt viêm xoang cấp tái phát, để điều trị loại viêm xoang này thì có thể dùng thuốc hoặc phẫu thuật.

3. Hỏi: Cái gì là dấu hiệu của viêm xoang cấp?

Trả lời: Triệu chứng bao gồm: Đau, căng ở vùng mắt, tắc mũi, chảy mũi, ngửi kém, ho. Ngoài ra còn có sốt, hơi thở hôi, đau răng, mệt mỏi. Viêm xoang cấp có thể kéo dài đến 4 tuần hoặc hơn nữa. Người ta nghi đến viêm xoang cấp khi có từ hai triệu chứng trở lên hoặc khi xuất hiện xỉ mũi đặc xanh, vàng sau một đợt cảm cúm. Trong cảm cúm thông thường thì sau 7 - 10 ngày bệnh nhân phải khá lên, đằng này lại xuất hiện xỉ mũi đặc xanh, mệt mỏi thì khi đó chắc chắn đã xảy ra một hiện tượng viêm xoang nhiễm khuẩn sau cúm.

4. Hỏi: Người ta điều trị viêm xoang cấp như thế nào?

Trả lời: Viêm xoang cấp chủ yếu phải điều trị từ 10 - 14 ngày bằng kháng sinh. Với điều trị các triệu chứng sẽ biến mất. Nhưng loại thuốc chống ngạt mũi đường uống hoặc nhỏ tại chỗ cũng được dùng làm giảm nhẹ các triệu chứng.

5. Hỏi: Cái gì là triệu chứng của viêm xoang mãn?

Trả lời: Bệnh nhân bị viêm xoang mãn tính có thể có các triệu chứng dưới đây và kéo dài trên 12 tuần:

- Nhức, căng vùng mặt.

- Tắc mũi, xỉ mũi đặc xanh.

- Thường xuyên có "khịt" dịch nước mũi từ mũi xuống họng.

- Sốt nhẹ, có thể có đau đầu, hơi thở hôi và mệt mỏi.

6. Hỏi: Có thể áp dụng tại nhà để làm giảm đau do viêm xoang?

Trả lời: Không khí ẩm và ấm có thể làm giảm phù nề xoang. Xông hơi bằng nước ấm hay nước ấm bay hơi, ví dụ như hơi nước từ 1 ấm xông hơi có thể được sử dụng. Gạc ấm đắp vào chỗ đau làm giảm đau ở mũi và xoang. Nhỏ nước muối vào mũi thì có ích và an toàn khi sử dụng ở nhà.

7. Hỏi: Hiệu quả của những thuốc nhỏ mũi mà người bệnh tự mua ở hiệu thuốc?

Trả lời: Sử dụng các thuốc nhỏ mũi và xịt mũi có thể giúp làm giảm nhẹ các triệu chứng của viêm xoang. Tuy vậy phải tuân thủ theo những hướng dẫn cụ thể trên lọ thuốc.

8. Hỏi: Bác sĩ làm thế nào để tìm ra phác đồ điều trị tốt nhất để trị viêm xoang cấp hoặc mãn?

Trả lời: Để đạt được sự lựa chọn điều trị tốt nhất bác sĩ cần phải nắm vững bệnh sử của người bệnh, các triệu chứng, sau đó họ dựa trên khám thực thể tại mũi bệnh nhân. Tại phòng khám bệnh nhân sẽ được khám tai, mũi, họng, tìm xem bệnh nhân có bị sưng ở vùng mặt, sưng mắt, dấu hiệu sưng nề vùng mắt tăng lên về sáng, khi bệnh nhân ở tư thế ngồi và ở tư thế nằm các triệu chứng lại giảm đi. Bác sĩ cũng thường ấn vào vùng xoang để tìm điểm đau. Thêm vào đó, đôi khi bác sĩ cũng gõ vào răng hàm trên để tìm nguyên nhân viêm xoang do răng.

9. Hỏi: Làm thế nào để bác sĩ xác định được phương pháp điều trị tốt nhất cho viêm xoang cấp và mãn?

Trả lời: Để có được một giải pháp điều trị tối ưu, bác sĩ cần phải nắm được quá trình mắc bệnh của bệnh nhân, cũng như là các triệu chứng mà bệnh nhân có và sau đó là thông qua khám xét trực tiếp cho người bệnh.

10. Hỏi: Người ta trông đợi gì trong quá trình khám thực thể đối với bệnh viêm xoang?

Trả lời: Tại phòng khám chuyên khoa: bệnh nhân sẽ được khám Tai Mũi Họng. Trong quá trình khám, BS sẽ ấn vào một số điểm trên mặt người bệnh, những nơi này có thể có sưng hoặc tấy đỏ, những triệu chứng này thường tăng lên về buổi sáng, khi bệnh nhân thức dậy và đi lại, thì những dấu hiệu này giảm dần. Bác sĩ cũng ấn vào một số vị trí tương ứng của xoang, xác định những điểm đau của xoang hoặc gõ vào một số răng hàm trên để xác định một viêm xoang do răng hoặc một viêm đa xoang cấp.

11. Hỏi: Bác sĩ có cần những khám nghiệm gì khác để làm cho chẩn đoán chính xác hơn không?

Trả lời: Có thể bổ sung các khám nghiệm khác để chẩn đoán: Cấy mủ, nội soi, chụp X quang bình thường, Test dị ứng, đôi khi cũng cần chụp cắt lớp của các xoang.

12. Hỏi: Thế nào là nội soi mũi?

Trả lời: Ống nội soi có thể là dụng cụ soi bằng thủy tinh, lăng kính cho phép thăm dò phía trong của hốc mũi và các hốc rỗng trong xoang. Nó cho phép chúng ta quan sát các lỗ dẫn lưu từ xoang vào mũi xem bị bít tại chỗ nào.

13. Hỏi: Tại sao phải thực hiện nội soi mũi?

Trả lời: Nội soi mũi cung cấp cho bác sĩ chuyên khoa những thông tin, hình ảnh trung thực của những đường, hành lang dẫn lưu từ xoang vào mũi, cũng như xác định những vị trí bị tắc, là nguyên nhân gây ra viêm xoang.

Đầu tiên hốc mũi của người bệnh được gây tê, người ta có thể sử dụng ống nội soi cứng hoặc mềm, sau đó được đưa vào hốc mũi để quan sát các vị trí giải phẫu của hốc mũi. Thủ thuật này được sử dụng để định vị các địa điểm bít tắc cũng như phát hiện các Polyp ẩn náu một cách kín đáo mà những khám nghiệm thông thường người ta không nhìn thấy được. Trong quá trình khám nội soi thì bác sĩ cũng tìm ra vị trí mủ chảy ra, cũng như vị trí hình thành Polyp và xác định những cấu trúc bất thường là nguyên nhân bệnh nhân bị viêm xoang tái đi tái lại.

14. Hỏi: Một quy trình điều trị như thế nào sẽ được bác sĩ đưa ra?

Trả lời: Để làm giảm phù nề (giảm ngạt mũi) bác sĩ có thể kê đơn cho bạn thuốc xịt mũi hoặc nhỏ mũi, hoặc uống để làm cho mũi bạn thông kháng sinh đặc hiệu cho loại vi khuẩn được tìm thấy trong xoang (kháng sinh không có tác dụng chống lại virus). Thuốc kháng sinh Histamin được dùng để chống lại tình trạng dị ứng. Các thuốc chống nấm có thể được dùng cho các viêm xoang do nấm.

15. Hỏi: Người ta phải kiêng gì trong thời gian điều trị hay không?

Trả lời: Không được hút thuốc lá trong thời gian điều trị (vì nó sẽ làm cho lớp lông chuyển trên niêm mạc xoang suy yếu và làm tăng xuất tiết). Rượu bia có thể làm cho mũi trở nên ngạt hơn. Người ta khuyên nên uống nhiều nước để giúp cho dịch trong xoang loãng hơn.

16. Hỏi: Khi nào thì cần mổ xoang?

Trả lời: Dịch nhầy được sản xuất ra trong cơ thể ở vùng mũi xoang hoạt động như là một dung dịch bôi trơn. Ở trong các hốc xoang các dịch nhầy này được vận chuyển thông qua màng niêm mạc, được màng niêm mạc đẩy dịch nhầy về hướng lỗ thông mũi xoang ra mũi, bằng hàng triệu lông chuyển nhỏ phía trên niêm mạc xoang. Chúng ta tưởng tượng như thảm lúa khi có gió thổi, khi quá trình viêm (có thể là do dị ứng) nó làm cho màng niêm mạc bị viêm và sưng lên làm lỗ thông mũi xoang hẹp lại, với lý do làm tắc sự chuyển động của lông chuyển. Nếu kháng sinh không có hiệu quả thì phẫu thuật xoang có thể sửa chữa được vấn đề này.

17. Hỏi: Phẫu thuật này đòi hỏi gì?

Trả lời: Mổ xoang bằng nội soi cơ bản có thể thực hiện bởi gây tê tại chỗ hoặc gây mê, và người bệnh có thể trở về hoạt động bình thường trong vòng 4 ngày và phục hồi hoàn toàn trong vòng 4 tuần.

18. Hỏi: Phẫu thuật xoang nhằm mục đích gì?

Trả lời: Phẫu thuật cần phải làm rộng lỗ tự nhiên thông từ xoang vào mũi, càng ít động chạm đến vùng lông chuyển (niêm mạc xoang) càng tốt. Các bác sĩ Tai Mũi Họng trên toàn Thế giới đã nhận thấy rằng phẫu thuật nội soi xoang là một phẫu thuật đạt hiệu quả cao trong việc phục hồi chức năng bình thường của xoang. Phẫu thuật lấy bỏ đi những vùng bít tắc và sau phẫu thuật là tạo được dòng chảy bình thường của dịch nhầy.

19. Hỏi: Biến chứng gì xảy ra khi bị viêm xoang mà không điều trị?

Trả lời: Nếu không điều trị viêm xoang thì chúng ta thường xuyên bị đau nhức, và những khó chịu khác không cần thiết. Trong một số rất ít có trường hợp bị viêm não, áp xe não, nhiễm trùng xương có thể xảy ra.

20. Hỏi: Khi bị viêm xoang thì đi điều trị ở đâu?

Trả lời: Bạn hãy đến với bác sĩ Tai Mũi Họng, người này vừa có thể điều trị cho bạn bằng thuốc hoặc phẫu thuật nếu thấy cần thiết.

Nếu thống kê các loại chẩn đoán thường nghe ở Việt Nam, viêm xoang chắc chắn có mặt trong danh sách “top ten”.

Vì vị trí nằm sát bên cửa ngõ của đường hô hấp nên phần niêm mạc mong manh lót mặt trong xoang là miếng mồi ngon của đủ loại vi khuẩn, siêu vi...


Liệu pháp “2 trong 1”

Vì nguyên nhân nào cũng thế, dưới thể dạng nào cũng vậy, không thể tách rời hai yếu tố bệnh lý trong viêm xoang. Đó là hiện tượng viêm tấy lộ diện trên niêm mạc không chỉ ở xoang mà thậm chí trên giác mạc, nướu răng, ống tai, cổ họng... và tình trạng dị ứng núp bóng rất khéo phía sau.

Liệu pháp chữa viêm xoang muốn có hiệu quả toàn diện bắt buộc phải có tác dụng đồng bộ “2 trong 1” để vừa kháng viêm giúp người bệnh sớm bớt khó chịu vì nhức đầu, nghẹt mũi..., vừa chống dị ứng để ngăn bệnh tái phát hay biến thể sang dạng hen suyễn, viêm phế quản...

Thực phẩm ưu tiên :

Uống đủ hai lít nước trong giờ làm việc bằng cách uống đều đặn mỗi giờ. Đừng quên là muốn tống khứ đàm nhớt ứ đọng trong xoang, lý do gây kích ứng đường hô hấp, thì trước hết phải làm loãng.

- Tăng lượng kẽm dự trữ cho cơ thể vì đa số người viêm xoang thường thiếu khoáng tố này. Nếu không dị ứng với hải sản thì nghêu sò là món ăn nên được chú trọng. Nếu không được thì mễ cốc như đậu phộng, hột bí là giải pháp phòng hờ. Các loại cá biển chứa nhiều dầu béo 3-Omega như cá hồi, cá mòi, cá nục... cũng là món ăn có ích vì 3-Omega có tác dụng tương tranh với các tác chất thúc đẩy phản ứng viêm tấy trên đường hô hấp.

- Áp dụng hoạt chất kháng sinh trong dâu tây, củ hành, gừng thay vì vội vã nuốt ngay thuốc kháng sinh đời mới rồi vô tình tiếp tay cho hiện tượng lờn thuốc.

- Tiếp tế sinh tố C nhiều hơn thường ngày bằng cách đưa ớt bị, chanh, bưởi... vào thực đơn, càng nhiều càng tốt.

- Bổ sung tiền sinh tố A, nhân tố cần thiết để bảo vệ cấu trúc khoẻ mạnh của niêm mạc, chẳng hạn với khoai lang ta, đu đủ, bí rợ...

- Kết hợp các món ăn dẫn xuất từ đậu nành trong khẩu phần để cung cấp canxi, khoáng tố cần thiết cho chức năng chống dị ứng của tuyến thượng thận.

Thực phẩm nên tránh :

- Tất cả món ăn đã từng gây dị ứng.

- Tất cả các loại thực phẩm công nghệ có chứa bột sữa vì đây có thể là yếu tố xúc tác cho phản ứng dị ứng dẫn đến viêm xoang.

- Nước uống quá lạnh vì khác biệt nhiệt độ chẳng khác nào một loại stress đối với niêm mạc vùng hầu họng và đường hô hấp.

Muốn điều trị viêm xoang tất nhiên không thể loại bỏ biện pháp cách ly với môi trường ô nhiễm và dùng thuốc đặc hiệu. Vì bệnh có khuynh hướng dễ tái phát và chắc chắn đến lúc nào đó sẽ tái phát nên người bệnh khó tránh phản ứng phụ của thuốc. Biết cách ăn uống mỗi lần viêm xoang chính là giải pháp giúp thu ngắn liệu trình để nhờ đó góp phần giới hạn phản ứng phụ của dược phẩm.

Nhiều bệnh nhân bị viêm mũi dị ứng nhưng lại được điều trị viêm xoang và ngược lại, khiến bệnh ngày càng nặng và khó chữa hơn.

Viêm mũi, xoang là loại bệnh rất phổ biến với khí hậu Việt Nam, thường phát sinh hoặc nặng lên trong mùa thu đông. Một số sai lầm trong chẩn đoán và điều trị khiến bệnh ít được cải thiện, thậm chí nặng lên.


Các bệnh mũi, xoang dễ bị nhầm với nhau

Bác sĩ Đinh Thi Thu Hương, trưởng khoa Tai mũi họng tổng hợp, Bệnh viện Tai mũi họng Trung ương, cho biết, nhiều bệnh nhân đến khám đã tự nhận mình bị viêm xoang nhưng thực tế, họ chỉ bị viêm mũi dị ứng. Cũng theo bác sĩ Hương, triệu trứng của viêm mũi dị ứng có những biểu hiện ban đầu khá giống viêm xoang: ngứa mũi, nhảy mũi, chảy nước mũi, nghẹt mũi, đôi khi kèm theo ngứa mắt, nặng đầu, đau đầu âm ỉ, không tập trung suy nghĩ được. Viêm mũi dị ứng có thể là điểm khởi đầu dẫn đến viêm xoang, dịch ứ đọng, gây tắc nghẹt mũi.

Khi bị viêm xoang, thông thường bệnh nhân chỉ thấy mệt mỏi, sốt nhẹ, nhưng cũng có trường hợp sốt cao (nhất là ở trẻ em). Đau vùng mặt là dấu hiệu chính, thường là về sáng do trong đêm bị ứ đọng xuất tiết, đau thành từng cơn, gây nhức đầu. Đau nhức nhất là vùng quanh mắt, thành cơn theo nhịp mạch đập, ấn thấy đau ở phía dưới ổ mắt. Cơn đau có chu kỳ vào khoảng thời gian nhất định trong ngày, thường vào lúc từ 8h tới 11h. Bên cạnh đó, bệnh nhân thường thấy ngạt, tắc mũi (có thể tắc một hay cả hai bên, mức độ nhẹ hoặc vừa, từng lúc hay liên tục…).

Ở trẻ nhỏ, chứng viêm VA mạn tính quá phát cũng dễ bị nhầm với viêm, mũi xoang. Việc phân biệt hai chứng bệnh này rất khó, bệnh nhân phải được khám nội soi mới có thể phát hiện đúng bệnh.

Nhiều sai lầm trong chữa trị

Một sai lầm phổ biến trong điều trị viêm mũi, xoang là điều trị không triệt để, đặc biệt là đối với những trường hợp triệu chứng không rõ nét. Bệnh nhân nghĩ mình cho là viêm mũi do cảm cúm, điều trị qua loa với vài viên kháng sinh, giảm đau, chống dị ứng. Bệnh có chiều hướng giảm khi ở mức độ nhẹ, nhưng sau đó sẽ tái phát.

Nhiều bệnh nhân theo lời mách, dùng phương pháp xông mũi bằng lá để trị viêm xoang. Theo bác sĩ Hương, phương pháp này không trị tận gốc bệnh mà chỉ có thể làm giảm tắc nghẽn mũi, khiến người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn. Trong một số trường hợp nhẹ, bệnh có thể khỏi, nhưng không thể dứt điểm.

"Cách điều trị hiệu quả nhất là đến bệnh viện, khám nội soi và làm theo hướng dẫn của bác sĩ, tránh để tình trạng tái phát nhiều lần thành mạn tính mới đi chữa. Lúc này, việc điều trị sẽ khó khăn và lâu dài hơn", bác sĩ Hương nói.

Việc chẩn đoán nhầm cũng dẫn đến điều trị sai. Nếu bệnh nhân bị viêm mũi dị ứng thì chỉ cần dùng các thuốc nhỏ mũi, xịt mũi, các thuốc kháng histamine, thuốc kháng viêm có steroid dạng uống. Đối với viêm xoang nhẹ, cách chữa hiệu quả nhất là súc xoang, rửa xoang, làm sạch mủ bằng cách dùng nước muối sinh lý nhỏ nhiều vào mũi cho chảy xuống cổ họng, hoặc xì nhẹ ra là được. Biện pháp này không gây đau và chảy máu, lại rất dễ làm, kết hợp dùng thuốc kháng sinh đúng, đủ liều và đều đặn có thể diệt được vi khuẩn gây bệnh. Nếu vẫn không hiệu quả, bệnh nhân sẽ được phẫu thuật nội soi, nạo vét mủ đọng, chống viêm nhiễm lan tỏa. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, khả năng phục hồi đạt 80%.

Bác sĩ Hương cũng cho biết, Bệnh viêm mũi xoang khá phổ biến ở Việt Nam, mặc dù viêm mũi, xoang có thể chữa dứt điểm nếu điều trị đúng cách, kịp thời nhưng trên thực tế, rất nhiều người chủ quan nên khi đi khám thì đã bị biến chứng do vi khuẩn lan ra xung quanh. Các biến chứng thường gặp là viêm thần kinh thị giác, viêm amiđan, thanh quản, phế quản, rối loạn tiêu hóa. Thậm chí bệnh nhân có thể bị viêm màng não, nhiễm trùng huyết, dẫn đến tử vong.

Xoang là gì?

Xoang là những khoang rỗng chứa không khí trong xương ở sau má, lông mày và hàm. Chúng tạo ra nước nhầy-một chất dịch lọc sạch vi khuẩn và các hạt li ti trong không khí mà bạn thở. Những sợi lông nhỏ gọi là mao cuốn nước nhầy ra khỏi các xoang nên chúng có thể thoát ra ngoài thông qua mũi.

Viêm xoang là gì?


Viêm xoang là tên của một căn bệnh mà màng của các xoang bị viêm.

Nguyên nhân gây bệnh viêm xoang?

Bất cứ cái gì gây sưng tấy trong xoang hoặc ngăn không cho mao làm thông nước nhầy đều có thể gây viêm xoang. Điều này có thể xảy ra vì những thay đổi về nhiệt độ hay áp suất không khí. Dị ứng cũng có thể gây viêm xoang. Sử dụng thuốc thông mũi dạng xịt quá nhiều, hút thuốc, bơi hay lặn đều gia tăng nguy cơ mắc viêm xoang. Vài người phát triển một khối u nhỏ (polyps) làm tắc nghẽn ống xoang và gây viêm xoang.

Khi bị viêm xoang gây ra do nhiễm trùng bởi vi khuẩn hoặc vi-rút, bạn bị nhiễm trùng xoang. Nhiễm trùng xoang đôi lúc xảy ra sau khi bạn bị cảm lạnh. Vi-rút cảm lạnh tấn công các màng của xoang, làm cho chúng bị sưng tấy và thu hẹp lại. Cơ thể bạn chống trả lại bằng cách sinh ra nhiều nước nhầy hơn, nhưng nó lại bị mắc kẹt trong các xoang bị sưng tấy. Nước nhầy bị tích tụ trở thành nơi lý tưởng cho vi khuẩn phát triển và gây nhiễm trùng xoang.

Triệu chứng của viêm xoang?

Những triệu chứng của bệnh viêm xoang gồm:

• Cảm thấy đau hoặc bị đè nặng ở trán, hai bên má, mũi và giữa hai mắt
• Đau đầu
• Sốt
• Nghẹt mũi
• Giảm chức năng khướu giác
• Đau nhức trong răng

Điều trị viêm xoang như thế nào?

Nếu bác sĩ nghĩ nguyên nhân gây viêm xoang của bạn là do vi khuẩn thì sẽ kê toa thuốc kháng sinh. Có thể bạn sẽ uống thuốc kháng sinh trong 10-14 ngày, nhưng bạn sẽ hay bắt đầu cảm thấy khỏe hơn sau vài ngày uống thuốc. Uống đúng thuốc rất quan trọng và tiếp tục uống cho đến khi hết bệnh hoàn toàn, ngay cả lúc bạn đã cảm thấy khỏe hơn. Nếu bạn bị đau hay nặng xoang, bác sĩ có thể kê toa hay đề nghị một loại thuốc thông mũi để giúp các xoang của bạn lưu thông.

Nếu bạn bị viêm xoang do dị ứng, bác sĩ của bạn sẽ điều trị cơn dị ứng. Và thường thì cơn viêm xoang sẽ tự biến mất.

Sau đây là những việc có thể làm để cảm thấy đỡ hơn khi bị viêm xoang cấp tính:

• Nghỉ ngơi thật nhiều. Nằm xuống có thể làm cho các xoang bị nghẹt, vì vậy hãy cố nằm một bên mà giúp bạn cảm thấy dễ thở nhất. Bạn cũng có thể kê người cao lên bằng một cái gối.
• Uống nhiều nước nóng và nước lọc.
  
• Dùng nhiệt ẩm bằng cách đắp một cái khăn ấm, ẩm lên mặt hay hít hơi nước qua một tấm vải hay khăn. Điều này sẽ làm xoa dịu các xoang bị nén và giúp khai thông các ống xoang.
• Hỏi thăm ý kiến bác sĩ trước khi dùng thuốc cảm lạnh loại không kê toa. Vài loại thuốc cảm có thể làm cho các triệu chứng trở nên tệ hơn và gây ra những vấn đề khác
• Đừng sử dụng thuốc thông mũi dạng xịt lâu hơn 3 ngày, chỗ sưng tấy trong xoang có thể nặng hơn khi bạn ngưng dùng thuốc.
• Sử dụng thuốc không kê toa như là acetaminophen (tên nhãn: Tylenol).
• Tránh thức uống có cồn, chúng có thể làm cho vết sưng tấy trong xoang nặng thêm.
• Súc ống xoang bằng nước muối. Bạn có thể mua dung dịch này ngoài hiệu thuốc hay hỏi bác sĩ cách pha chế nó tại nhà.

Nếu bạn đã điều trị theo tất cả các biện pháp nêu trên mà vẫn không thấy đỡ thì bạn nên đi khám để chẩn đoán bệnh thần kinh tiền đình.

Xoang là một hệ thống rỗng ở người lớn, bao gồm các xoang hàm, xoang trán, xoang sàng và xoang bướm. Ở trẻ khi mới sinh ra thì đã có sẵn xoang hàm (nằm phía sau má) và xoang sàng (nằm giữa 2 hố mắt).

Càng lớn lên, các xoang khác cũng phát triển dần. Trẻ em cũng có thể bị viêm xoang (VX) do hiện tượng viêm nhiễm vi sinh vật (vi khuẩn, virus) ngược dòng từ họng, mũi, phế quản... đi lên. Triệu chứng của VX ở trẻ em nghèo nàn và khó chẩn đoán hơn rất nhiều so với VX ở người lớn.

Một số triệu chứng gợi ý giúp nghi ngờ trẻ VX :

Đối với bệnh VX cấp tính

Trẻ sốt nhẹ, chảy mũi, đặc biệt lưu ý ở những trẻ có tiền sử chẩn đoán V.A (végetation adenoide), viêm đường hô hấp trên (viêm họng, mũi…) kéo dài từ một đến vài tuần.

Ho, hắt hơi, đôi khi buồn nôn hoặc nôn.

Trẻ lớn có thể có đau đầu (trẻ cảm nhận được) nhưng trẻ bé hơn ít khi thấy trẻ kêu đau đầu (do trẻ chưa cảm nhận được) mà thường biểu hiện quấy khóc nhiều và ít chịu chơi, trông có vẻ mệt mỏi, thường thường trẻ chán ăn và khó ngủ.

Đối với bệnh VX mạn tính

Các triệu chứng ho, sốt nhẹ, chảy mũi nước, đau đầu và nghẹt mũi kéo dài hơn 2 tuần chưa được khám bệnh hoặc điều trị chưa dứt điểm. Bệnh tái đi, tái lại nhiều lần trong một năm.

Khi nghi trẻ em bị VX nên làm gì?

Khi nghi trẻ bị VX hay nói đúng hơn là thấy cháu nghi mắc bệnh về tai, mũi, họng cần đưa cháu đến khám bác sĩ, tốt nhất là các bác sĩ chuyên khoa tai, mũi, họng để được khám lâm sàng và làm một số xét nghiệm cần thiết.

Đầu tiên, thầy thuốc bao giờ cũng hỏi bệnh, vì người bệnh là trẻ em nên người đưa cháu đi khám bệnh phải hiểu rõ về các biểu hiện bệnh của trẻ như thế nào? Xảy ra từ bao giờ? Đã khám ở đâu? Và điều trị những loại thuốc gì? (thầy thuốc sẽ xem sổ y bạ của cháu). Hỏi bệnh của thầy thuốc giúp một phần đáng kể trong việc chẩn đoán đúng bệnh, vì vậy, người bệnh hoặc người nhà của người bệnh cần trả lời đúng với thực tế về tình trạng của cháu và những vấn đề mà thầy thuốc muốn biết cụ thể. Ngoài các động tác soi đèn để khám tai, mũi, họng, ấn một số điểm trên mặt người bệnh để xác định điểm đau, sưng tấy... thì khi cần thiết bác sĩ có thể nội soi bằng dụng cụ chuyên khoa đặc biệt để nhìn được vào trong hốc mũi, các hốc rỗng của xoang, bác sĩ cũng có thể chỉ định làm một số xét nghiệm như cấy mủ, chất nhầy của xoang để tìm vi khuẩn. Hoặc người ta có thể chụp cắt lớp vi tính để nắm rõ về tình trạng các xoang của trẻ và các vị trí tổn thương cụ thể của xoang. Đây là phương pháp có độ chính xác cao hơn phương pháp chụp Xquang thông thường. Tuy nhiên, không phải bất kỳ cháu nào nghi VX cũng chụp cắt lớp vi tính!

Đa số các trường hợp được chỉ định chụp X-quang thông thường cũng giúp cho thầy thuốc có thêm thông tin cần thiết để chẩn đoán bệnh.

Vi khuẩn nào hay gây VX ở trẻ em?

Nói đến VX thì có nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó căn nguyên VX do vi khuẩn đóng một vai trò đáng kể. Hệ vi khuẩn thuộc đường hô hấp trên và hô hấp dưới rất phong phú, đa dạng. Những vi khuẩn này bình thường không gây bệnh nhưng khi gặp điều kiện thuận lợi như sức đề kháng của trẻ bị suy giảm hoặc đang mắc một bệnh nhiễm trùng nào đó (cúm, sởi, viêm mũi...), trẻ còi xương, suy dinh dưỡng... thì các vi khuẩn này trở nên hoạt động, gây bệnh. Một số vi khuẩn như haemophilus influenzae, streptococcus pneumoniae, tụ cầu (tụ cầu vàng, tụ cầu da, tụ cầu hoại sinh), liên cầu, não mô cầu, trực khuẩn mủ xanh, E.coli... là những vi khuẩn hay gặp nhất trong VX nói chung và VX ở trẻ em nói riêng.

VX ở trẻ em có gây biến chứng không?

VX ở trẻ em nếu không được điều trị đúng cũng có thể gây nên một số biến chứng, có loại biến chứng rất nguy hiểm. Một loại biến chứng hay gặp là đau nhức đầu và những khó chịu khác như luôn có cảm giác chất nhầy chảy ra phía sau thành họng (đối với các trẻ đã lớn luôn cảm nhận được). Một số biến chứng nguy hiểm tuy ít gặp như: viêm mắt làm cho trẻ sụp mi, giảm cảm giác giác mạc tạo nên hội chứng đỉnh ở mắt gây đau dữ dội. Cũng có trường hợp tạo thành huyết khối trong các xoang hang nếu không phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây mù mắt. Tỷ lệ biến chứng viêm màng não, áp-xe não, viêm xương tuy rất thấp nhưng cũng cần được quan tâm đúng mức.

Nên làm gì để đề phòng bệnh VX ở trẻ em?

VX ở trẻ thường do vi khuẩn gây bệnh cơ hội sau khi hoặc trẻ đang mắc một bệnh khác, vì vậy, để hạn chế trẻ mắc bệnh VX nên quan tâm một số vấn đề sau đây:

- Vệ sinh răng miệng hàng ngày cho trẻ. Đây là một việc làm thường xuyên của các bà mẹ, các cô nuôi dạy trẻ, bảo mẫu. Việc làm này tuy đơn giản nhưng rất có ích trong việc ngăn ngừa các bệnh về đường hô hấp và bệnh về tai, mũi, họng.

- Khi nghi trẻ mắc bệnh về tai, mũi, họng nên cho trẻ đi khám bệnh càng sớm càng tốt, để được điều trị dứt điểm không để trẻ mắc bệnh kéo dài, tái đi tái lại nhiều lần như bệnh VA, viêm amiđan, viêm mũi, họng... Khi được chỉ định điều trị bằng kháng sinh cần dùng đủ ngày và đúng liều.

Viêm xoang là một bệnh mãn tính thường gặp ở nước ta, tuy nhiên không phải ai cũng hiểu rõ về nguồn gốc, các phòng ngừa và điều trị bệnh này.

Mặt và sọ gồm nhiều khối xương tiếp với nhau. Để khối mặt sọ giảm sức nặng, tạo hoá đã tạo ra những lỗ trống trong lòng các xương. Những lỗ trống này được gọi là xoang. Xoang lớn nhỏ tuỳ từng vị trí và đều có đường thông vào hốc mũi và bao bởi niêm mạc, chứa không khí. Xoang chỉ bình thường khi lỗ thông mũi không bị nghẽn.

Nếu đường thông vào mũi bị nghẽn, vi khuẩn sẽ gây tác hại trong xoang, dẫn tới viêm nhiễm. Có thể viêm một xoang (thường là xoang hàm) hoặc đa xoang và nhiều loại như: viêm xoang dị ứng, dày niêm mạc xoang, trong xoang có mủ, u nhầy hoặc polýp (dạng u nhí lành tính, có cuống).

Phân loại viêm xoang

Viêm xoang được phân loại dựa vào thời gian tiến triển của bệnh (cấp, bán cấp, mạn) và theo tình trạng viêm (nhiễm trùng, không nhiễm trùng).

Viêm xoang cấp kéo dài ít hơn 3 ngày; bán cấp từ 1 đến 3 tháng, mạn là hơn 3 tháng. Viêm xoang nhiễm trùng do vi khuẩn phát triển, gây kích thích (điều kiện tổn thương) hay dị ứng. Viêm xoang cấp thường thứ phát sau viêm mũi dị ứng, nhiễm siêu vi đường mũi. Viêm xoang bán cấp và mạn là kết quả của việc điều trị viêm mũi cấp không triệt để.

Nguyên nhân

- Mọi lý do cản trở luồng không khí vào và mang, dẫn lưu chất tiết ra khói xoang đều khiến chất dịch thoát không kịp, làm cho lỗ thông phù nhỏ thêm. Ứ đọng chất nhầy là môi trường thuận lợi để vi khuẩn, cũng như một số loại nấm phát triển trong các xoang.

- Cơ địa dị ứng một chất nào đó, thường là hóa chất, thức ăn biến chất, làm cho niêm mạc mũi phù nề, gây bít tắc lỗ thông xoang và nhiễm trùng.

- Sức đề kháng kém, cơ thể không đủ sức đề kháng chống lại vi khuẩn, suy giảm miễn dịch, suy yếu niêm mạc dường hô hấp, rối loạn hệ thần kinh thực vật. Bệnh nhân viêm xoang kèm theo viêm một số bộ phận khác.

- Tuyến nhầy của viêm mạc xoang hoạt động quá nhiều.

- Do viêm mũi sau nhiễm siêu vi (cúm, sởi...), bị bội nhiễm, viêm mũi dị ứng kéo dài hoặc do tình trạng vẹo vách ngăn. Có trường hợp viêm xoang là hậu quả của sâu răng, nhiễm trùng răng hàm trên. Dùng aspirin trong trường hợp không dung nạp được thuốc, làm nặng thêm polýp mũi xoang có sẵn.

Triệu chứng

Biểu hiện thường gặp khi bị viêm xoang là đau đầu, sốt nhẹ (25% bệnh nhân sốt bởi viêm xoang cấp), cũng có trường hợp sốt cao, nhất là ở trẻ em. Tăng nhạy cảm vùng mặt là triệu chứng chính, đau nhiều về sáng do đêm bị ứ đọng xuất tiết, đau thành từng cơn. Một số người hay choáng đầu khi nghiêng về phía trước. Vùng quanh mắt nhức thành cơn và theo nhịp mạch đập. Ấn thấy đau phía dưới mắt, cơn đau có chu kỳ vào thời gian nhất định trong ngày.

Bên cạnh đó, bệnh nhân thường thấy ngạt, tắc mũi, chất tiết mũi trở nên đục, đổi màu xanh đục, nước mũi chảy ra trước hoặc sau cổ họng, gây ngứa họng và kích thích họng. Tùy theo tình trạng viêm mà tắc một hay cả hai bên, mức độ nhẹ hay vừa, từng lúc hay tắc liên tục, không ngửi được mùi, ngạt nhiều bên đau, ngạt tăng vào ban đêm. Trường hợp viêm xoang do răng số 5,6,7 hàm trên sẽ thấy bị áp xe quanh răng. Lợi bị viêm, mủ chảy từ xoang ra rất thối, chảy mủ mũi vàng đục, có mùi hôi. Xì mạnh thường gây đau và lẫn tia máu. Người bệnh không tập trung suy nghĩ được. Đôi khi ăn không ngon, ngủ không yên giấc, ảnh hưởng đến sức khoẻ.

Nếu viêm xoang mạn tính thì nhóm xoang trước hầu như không khó chịu gì, không nhức đầu, chảy nước mũi, đôi khi mệt mỏi, có thể có triệu chứng xa như ở đường tiêu hoá, phế quản, thận khớp. Nhóm xoang sau bệnh nhân không chảy mủ, nhưng có dịch cuống họng, nhức mắt, đau nhức vùng gáy. Một số trường hợp mờ mắt do viêm thị thần kinh hậu nhãn cầu.

Điều trị

Chữa trị viêm xoang, nếu được điều trị đúng sẽ cải thiện sớm và hiệu quả, nhưng đòi hỏi bệnh nhân phải kiên trì kiêng cữ, tuân thủ đúng liều thuốc, thời gian, cũng như lời khuyên của bác sĩ. Có nhiều phương pháp điều trị xoang như:

Nội khoa: Kháng sinh, giảm đau, co mạch, chống dị ứng.

Thủ thuật: Xông mũi xoang, kê kê, chọc rửa xoang.

Đối với bệnh nhẹ không cần sử dụng đến kim, kéo, mà chỉ rửa xoang, làm sạch mũi. Biện pháp này không gây đau và chảy máu. Bên cạnh đó, dùng thuốc kháng sinh đủ liều, đều đặn để diệt vi khuẩn gây bệnh.

- Giữ nhiệt độ trong nhà vừa phải, xông mũi bằng hơi nước nóng, uống nước nhiều để làm loãng chất tiết. Thuốc chống sổ mũi giúp mủ và chất nhầy thoát ra, nhưng phải cẩn thận khi dùng vì dễ gây hại nhiều hơn khi làm khô mũi quá mức và các chất không thoát ra ngoài được.

Kèm theo điều trị bằng thuốc, có thể rửa xoang bằng phương pháp Proetz rất hiệu quả, bệnh nhân sẽ cảm thấy dễ chịu sau vài lần rửa.

- Nếu không hiệu quả, bệnh nhân sẽ được phẫu thuật nội soi, nạo vét mủ đọng, chống viêm nhiễm lan toả. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp tình thế, khả năng phục hồi đạt 80%.

Phòng ngừa bệnh xoang

- Đeo khẩu trang trước khi ra đường và làm công việc gặp nhiều bụi bặm. Giữ môi trường xung quanh luôn sạch sẽ, tránh xa khói bụi, chất thải, ăn uống đủ dinh dưỡng.

- Không dùng các loại tinh dầu quế, hồi làm cao để xoa cho trẻ mỗi khi tắc nghẹt mũi vì sẽ gây kích thích xung huyết da và niêm mạc đường hô hấp của trẻ.

- Đối với người mẫn cảm cần chú ý phòng tránh phấn hoa, nấm mốc, nước hoa, thức ăn lạ, nhiều gia vị, nhiệt độ thay đổi. Khi ngứa mũi, muốn hắt xì nhưng không được cũng tuyệt đối không nên cho tay vào ngoáy vì dễ mang vi trùng vào, khiến cho bệnh càng nghiêm trọng thêm. Nhớ chỉ xì mũi ra, không hít ngược như trẻ nhỏ thường làm. Không cố gắng xì mạnh vì sẽ đẩy chất viêm vào vòi nhĩ và tai.

- Bệnh có thể lây lan, vì vậy không dùng chung vật dụng cá nhân với người bị viêm xoang.

- Khi có các triệu chứng ban đầu như hắt hơi, chảy nước mũi, tắc mũi, cần đến ngay bệnh viện, không nên tự mua thuốc điều trị.